Ivan Brigović iz Hrvatskog memorijalno-dokumentacionog centra Domovinskog rata opširno je koristio dokumente iz Srpske Krajine i opisao okolnosti iz proljeća 1995. godine.
Ovaj tekst povodom godišnjice akcije Bljesak Express prvi put je objavljen 2017. godine.
Akcija ‘Bljesak’ je pomno planirana i za manje od 31 sat borbi oslobođeno je oko 500 četvornih kilometara hrvatske teritorije. Osnovna ideja operacije bila je odsjecanje 18. korpusa Srpske vojske Krajine na pravcu Novska – Okučani – Nova Gradiška, blokirati Jasenovac, izbiti na Savu i organizovati odbranu na državnoj granici kako bi se nesmetano završila oslobodilačka operacija u zaleđu. Srpske snage su brze slomljeni i demoralisani pobunjenici pripadnici srpske vojske stekli su utisak da su ih izdali sunarodnici iz BiH i Srbije. Naime, tokom akcije ‘Bljesak’ Srbima nije pružena hitna pomoć, a stiglo je tek nekoliko, uglavnom policijskih jedinica, od kojih su neke učestvovale u borbama.
Ivan Brigović iz Hrvatskog memorijalno-dokumentacionog centra Domovinskog rata opširno je koristio dokumente iz Srpske Krajine i detaljno opisao okolnosti zbog kojih su srpski pobunjenici u zapadnoj Slavoniji ostali bez pomoći. U svom radu piše da je Srbima tokom „Bljeska“ u pomoć priteklo svega 40 pripadnika „Ciga grupe“ koji su učestvovali u borbama oko Nove Varoši, kao i pripadnici „Minđušara“ iz Knina i jedinice „Ljuta“. Pokušali su da prodru iz pravca Stare Gradiške, a do tada su bili angažovani na skupštini. akcije “Pauk” oko Bihaća.
KLJUČ SLOBODE
360°
Akcija Bljesak: Nagazio sam na minu. Snajperist me je gađao, dobio sam 7 metaka
Analizom ovih podataka vidimo da je pomoć vojnih i policijskih snaga iz drugih dijelova RSK bila zanemarljiva, što se negativno odrazilo na moral pobunjenih Srba u zapadnoj Slavoniji, posebno jer je najavljen dolazak više hiljada ljudi“, piše Brigović i nastavlja:
“Vidjevši da se situacija u zapadnoj Slavoniji razvija nepovoljno, Glavni štab pobunjenih Srba priprema operacije u istočnoj Slavoniji i Lici, od kojih se odustalo zbog odlaganja priprema i sklapanja sporazuma o prekidu vatre. Međutim, dokumenti pokazuju da je srpska vojska na granici 2. i 3. maja 1995. godine. na području sjeverne Dalmacije zauzima kotu 207 u selu Kašić i položaje u Gardijanima, Velikoj Glavi i Prokljanu koji su bili u tampon zoni, dok hrvatske snage zauzimaju objekte Trlo i Repetitor.
Zapadnoslavenski Srbi su očekivali veliku nadu i značajnu pomoć od bosanskih Srba.
Čak se, zbog nepovoljnog strateškog položaja, smatralo da ne može biti uspješne odbrane zapadne Slavonije bez angažovanja Vojske Republike Srpske. Prema izjavama generala Čeleketića, koji je komandovao srpskim snagama tokom operacije Bljesak, i pukovnika Marka Vrcelja, postojao je i vojni savez između pobunjenih Hrvata i bosanskih Srba, koji se manifestovao u njihovom zajedničkom Vrhovnom savetu odbrane, za šta u dokumentima nije pronađena pisana potvrda.
Ali iluzija o pomoći bosanskih Srba nestala je 1. maja 1995. kada general Momir Talić, komandant 1. krajiškog korpusa, koji ozbiljnu prijetnju srpskom koridoru u Bosanskoj Posavini opravdava neukazivanjem vojne pomoći, preko banjalučkog radija izjavljuje da rat u zapadnoj Slavoniji s njima nema veze, pa će se 1. krajiški korpus kloniti. Istovremeno, Pres centar 1. krajiškog korpusa šalje “Upozorenje hrvatskoj strani”, još jednom potvrđujući udaljenost od sukoba, ako “HV ne granatira Republika Srpska“.
Stroga tajna
360°
Dokumenti CIA-e na Bljesku: ‘Hitno zovite Tuđmana na sastanak!’
Upravo zbog tih okolnosti, Milan Martić se 2. maja 1995. godine obratio srpskim pobunjenicima u zapadnoj Slavoniji i uvjeravao ih da nije riječ o izdaji, već da je, kako je rekao, “neprijatelj trenutno nadmoćniji”, te da su za odmazdu napali Sisak, Karlovac i Zagreb raketnim sistemom Orkan. Brigović dalje piše:
„O izostanku pomoći bosanskih Srba govori i dokument nepoznatog autora od 3. juna 1995. godine. U njemu se navodi da je na inicijativu Radovana Karadžića u Bosni i Hercegovini tokom aprila 1995. godine održano nekoliko tajnih sastanaka na kojima se, u prisustvu Milana Martića i generala Čeleketića, razgovaralo o budućnosti Zapadne Slavonije. predložio njen zamjena za Orašje, Bosanska Posavina ili novacsmatrajući ga dijelom Republike Hrvatske. Prema tom dokumentu, događaji na području zapadne Slavonije u aprilu i maju 1995. bili su dio unaprijed smišljenog scenarija, koji, iako za to nema potvrde u drugim dokumentima, podstiče srpske priče o izdaji.
A zapravo im je već bilo jasno da rat protiv Hrvatske ne mogu dobiti, ne samo zbog vlastite demoralizacije, već i zbog moralno jače i organiziranije hrvatske vojske. Osim toga, kako piše Brigović, bez vazdušne podrške ostali su i zapadnoslovenski Srbi, koju su prema ratnom planu trebali da pruže avioni Republike Srpske sa aerodroma Mahovljani. Prema riječima komandanta 105. vazduhoplovne brigade SVK iz Udbine, potpukovnika Ratka Dopuđe, što niko drugi ne potvrđuje, bosanski Srbi su na sastanku u Banjoj Luci 7. februara 1995. godine obećali da će pružiti zračnu podršku, bez obzira na zračne snage NATO-a i zabranu letenja iznad Bosne i Hercegovine, što se nije dogodilo.
Osim toga, izostala je stvarna podrška 105. zračno-desantne brigade SVK, smještene na aerodromu Udbina, koja je, nakon što je ujutro 1. maja 1995. godine dobila naredbu „podizanje mjera b/g“ od Glavnog štaba SVK, bila spremna pomoći. Na kraju, na zahtjev pukovnika Laze Babića, a prema naređenju generala Čeleketića, od svih pripremljenih aviona i helikoptera poslata su samo dva helikoptera, kojima niko nije mogao reći šta da ciljaju.
General Čelektić, kojeg Milislav Sekulić, ističući da je imao podršku Milana Martića, optužuje da je spriječio njegovu upotrebu, opravdao je neupotrebu avijacije zaključkom Glavnog štaba koji je vjerovatno sam ili u dogovoru sa
Martić, letjeti, zbog mogućnosti hrvatskog napada i na druga područja pod srpskom kontrolom i zabranom letenja iznad Bosne i Hercegovine, ne bi mogli uspješno izvesti akciju u zapadnoj Slavoniji.
U srpskim dokumentima pominje se i pogibija našeg heroja Rudolfa Perešina, jer se navodi da su tokom borbi oštetili dva hrvatska helikoptera i oborili MiG-21 koji je oboren artiljerijom lociranom u selu Kozinci u Bosni i Hercegovini oko 13 sati 2. maja kod Stare Gradiške.
Izostala je i pomoć Beograda posebno je razočarao pobunjene Srbe i dao im osećaj izdaje. Osim toga, od decembra 1994. do ljeta 1995. godine u tzv. Autonomnoj pokrajini Zapadna Bosna, Fikret Abdić je uz pomoć brojnih srpskih jedinica i komandanata vodio borbe protiv 5. bosanskohercegovačkog korpusa, kako bi se vratio na vlast i pokazao svijetu da nisu svi Bošnjaci jedinstveni u borbi za Bosnu i Hercegovinu.
Abdića je podržao Slobodan Milošević, a na terenu su bili i najozloglašeniji srpski komandanti, poput Arkanove desne ruke. Milorad Ulemek Legija, Radovan KaradžićMilan Martić, Ratko Mladić i Mila Novaković. Fikretu Abdiću su se pridružile Srpska vojska Krajine, Vojska Republike Srpske, Crvene beretke, Srpska dobrovoljačka garda i Škorpioni, ali niko od njih nije uspio spasiti pobunjene Srbe u zapadnoj Slavoniji jer je ‘Bljesak’ bio zaista visoko organizovana akcija, koja je najavila čuvenu akciju Oluja koja je uslijedila tri mjeseca kasnije.
