Ova tehnologija ne ostaje samo u iranskim rukama. Teheran ga dijeli sa svojim saveznicima u cijelom regionu, dodatno destabilizirajući Bliski istok i predstavljajući trajnu prijetnju globalnoj trgovini i energetskoj sigurnosti.
Iranski dronovi Shahed, relativno jednostavni i jeftini dronovi, postali su ključni element asimetričnog ratovanja i promijenili su dinamiku modernih sukoba. Njihova masovna upotreba u napadima na izraelske i američke vojne baze širom Bliskog istoka u posljednjih nekoliko dana, kao odgovor na operaciju “Epski bijes”, pokazala je da se uz manje tehnološki napredne, ali brojne sisteme, značajno nadmoćnijem protivniku može nanijeti strateška i ekonomska šteta. Ove bespilotne letjelice, čije ime na perzijskom znači “svjedok”, postale su simbol nove ere u kojoj precizni udari velikog dometa više nisu isključivo u domenu vojnih supersila.
Glavni i najpoznatiji model u ovoj seriji je Shahed-136, poznat i pod ruskom oznakom Geran-2. Riječ je o takozvanoj “dronu samoubilačkoj” ili lutajućoj municiji, dizajniranoj za jednosmjerne napade na fiksne ciljeve. Njegov prepoznatljiv dizajn delta krila, dugačak oko tri i po metra i raspon krila od dva i po metra, optimiziran je za stabilnost i veliki domet, a ne za brzinu ili agilnost. Pokreće ga motor koji proizvodi prepoznatljiv i glasan zvuk koji je ukrajinskim vojnicima donio nadimak “moped” ili “kosilica”. Iako ga taj zvuk čini lakšom za otkrivanje mete, niska cijena i masovna proizvodnja to nadoknađuju.
Iranski državni mediji objavili su video na kojem se prema navodima vidi više dronova koji se nalaze u podzemnom bunkeru.
Video koji je objavila novinska agencija Fars, novinska služba blisko povezana sa Korpusom garde Islamske revolucije, prikazuje nizove dronova postavljenih na rakete… pic.twitter.com/70vPGa7ynX
— The Independent (@Independent) 2. marta 2026
Navigacijski sistem Shaheda-136 oslanja se na kombinaciju komercijalno dostupnog GPS-a i jednostavnog inercijalnog sistema. To ga čini manje preciznim prema pokretnim ciljevima i ranjivim na napredno elektronsko ometanje, ali je dovoljno efikasan za gađanje velikih infrastrukturnih objekata kao što su elektrane, rafinerije ili vojne baze. U svojoj verziji Geran-2, Rusija je prema navodima zamijenila originalni navigacijski sistem svojim vlastitim, koji koristi satelitsku mrežu GLONASS, donekle poboljšavši njegovu preciznost i otpornost na ometanje. Bojeva glava koju nosi je teška između 30 i 50 kilograma, što je dovoljno da nanese značajnu štetu nezaštićenim ili lako oklopljenim ciljevima.
Shahedova strateška vrijednost ne leži u njegovoj tehnološkoj sofisticiranosti, već u načinu na koji se koristi i ekonomskom pritisku koji stvara. Iran i njegovi saveznici, kao što su Huti u Jemenu, lansiraju ove dronove u masovnim talasima, poznatim kao “rojevi”. Cilj takve taktike je zasićenje i preopterećenje naprednih sistema protivvazdušne odbrane, kao što su izraelska ‘Iron Dome’ i ‘David’s Slingshot’ ili američki Patriot. Čak i ako odbrana uspije da sruši većinu dronova, potrebna je samo jedna ili dvije da se probiju da bi napad bio uspješan.
Proizvodnja jednog drona Shahed-136 procjenjuje se na između 20.000 i 50.000 američkih dolara. S druge strane, jedan projektil presretač, kojim se obara, može koštati od nekoliko stotina hiljada do nekoliko miliona dolara. Tokom napada u martu 2026., Iran je lansirao stotine dronova ne samo na Izrael, već i na američke baze u Kataru, Bahreinu, Kuvajtu i Ujedinjenim Arapskim Emiratima, prisiljavajući američku vojsku da troši ogromne količine na skupe presretače.
Brža i smrtonosnija verzija: Shahed-238
Kao odgovor na nedostatke modela 136, prvenstveno na njegovu malu brzinu, Iran je razvio napredniju verziju, Shahed-238. Ova verzija ima mali mlazni motor, koji joj omogućava da postigne brzine između 500 i 800 km/h. Ova brzina drastično smanjuje vrijeme reakcije protivvazdušne odbrane i čini je mnogo težom metom za sisteme kao što su protivavionski topovi, koji su se pokazali relativno efikasnim protiv sporijeg modela 136. Shahed-238 dolazi u nekoliko varijanti, uključujući onu sa infracrvenim ili optičkim sistemom navođenja za napade na pokretne ciljeve, kao i verziju koja je namijenjena direktnom uništavanju radarskih sistema (namijenjena direktno uništavanju radarskih sistema). samu protivvazdušnu odbranu neprijatelja.
Efikasnost i masa dronova Shahed natjerali su Sjedinjene Države da se brzo prilagode. Kao direktan odgovor, američka centralna komanda (CENTCOM) je krajem 2025. najavila razvoj vlastite jeftine bespilotne letjelice pod nazivom LUCAS (Lowcost Unmanned Combat Attack System). Priznali su da je LUCAS stvoren obrnutim inženjeringom zarobljenih iranskih dronova Shahed-136. Ideja je bila da se “obrne scenario” i koristi ista taktika jeftinog, masovnog oružja protiv Irana i njegovih saveznika. Prva borbena upotreba LUCAS bespilotnih letjelica zabilježena je upravo tokom sukoba u februaru i martu 2026. godine, čime je započela nova faza u ratovanju dronovima, gdje obje strane koriste sličnu tehnologiju i taktiku.
Pojava dronova kao što je Shahed predstavlja tektonski pomak u globalnoj sigurnosnoj arhitekturi. Sposobnost izvođenja preciznih udara na velikim udaljenostima više nije privilegija tehnološki najnaprednijih armija. Iran je, uprkos decenijama sankcija, uspeo da razvije i masovno proizvodi oružje koje mu omogućava da projektuje snagu stotinama, pa čak i hiljadama kilometara od svojih granica. Procjene govore da Iran, uz pomoć Rusije, može proizvesti do 400 dronova dnevno. Ova tehnologija ne ostaje samo u iranskim rukama; Teheran ga dijeli sa svojim saveznicima u cijelom regionu, dodatno destabilizirajući Bliski istok i predstavljajući trajnu prijetnju globalnoj trgovini i energetskoj sigurnosti.
