Procenjuje se da je tokom operacije namerno potopljeno između 160 i 220 nemačkih brodova na putu od Crnog mora do luke Prahovo kod Negotina. Ono što je bilo na njima i danas predstavlja prijetnju
Prvi put su se pojavili 2003., zatim 2011. Proveli su decenije skriveni u tamo pod zemljoma sada sve češće gledaju u svjetlost sunca. Nizak vodostaj ih je ponovo otkrio 2022., pa 2024. Ove godine su postali tužna svetska senzacija: Desetine olupina njemačkih brodova iz Drugog svjetskog rata nasukano na desnoj obali Dunav na srpskom Prahovana granici sa Rumunijom. Reč je o ostacima velike nemačke rečne flotile koja je u septembru 1944. završila na dnu Dunava. Nemci su je sami potopili.
Tokom većeg dela rata, Dunav je bio jedan od najvažnijih nemačkih saobraćajnih pravaca jugoistočna Evropa. Oni su prema rijeci Njemačka a područja pod njenom kontrolom prevozila su sirovine, gorivo, opremu i druge ratne zalihe. Nemci su često koristili veliki broj trgovačkih brodova zaplenjenih u okupiranim zemljama.
Tako je bilo do avgusta 1944. Crvena armija zatim je prodrla u Rumuniju i osvojila je. Do tada, saveznik nacističke Njemačke, Rumunija je promijenila stranu i pridružila se Saveznici i objavio rat Trećem Rajhu 25. avgusta. Ovo je bio ogroman udarac za nemačke snage u Crnom moru. I veliki problem je nastao u donjem toku Dunava. Veći dio lijeve obale rijeke odjednom je postao neprijateljska teritorija i mogućnost povlačenja prema zapadu se brzo zatvarao.
Zbog toga je u avgustu 1944. postao kontraadmiral Paul-Willy Ziebbivši načelnik nemačkog pomorskog štaba zadužen za brodogradilišta i tehničku podršku na Crnom moru, organizovao je raspoloživa plovila da se povuku niz Dunav prema zapadu, odnosno prema teritoriji pod nemačkom kontrolom. Kada je prolaz kroz Đerdapsko područje postao ugrožen, Wehrmacht je početkom septembra pokrenuo kopnene operacije koje su trebale otvoriti koridor za prolaz flotile. Jedan od njih, na severnoj strani Dunava, imao je kodno ime “Donauelfe” respektivno Dunavski vilenjak.
MISTERIJA SA DUNAVA
Politika i društvo
Suvo korito rijeke otkrilo je kosti mladića, a evo kako će otkriti svoj identitet
Zieb je formirao golema konvoj koji je više ličio na kolonu za evakuaciju nego na klasičnu ratnu flotu. Bilo je tegljača, barži, desantnih brodova, bolničkog broda, civilnog plovila prilagođena vojnim potrebama… Procjenjuje se da ih je bilo više od 4000 ljudi. Neke procene idu i do 8000. Jedini put do sigurnijeg dela Dunava bio je preko Đerdapska klisura sjeverno od Prahova. Ali jedini prolaz je već bio pod kontrolom sovjetskih snaga. Nemci su nekoliko puta pokušavali da probiju blokadu, ali bezuspešno. Nakon četiri neuspješna pokušaja, postalo je jasno da konvoj neće moći izaći.
U noći 6. septembra 1944. Zieb je naredio sistematsko potapanje brodova kod Prahova. Posade su slale svoje brodove na dno kako ne bi pale u ruke Sovjetima, ali i kako bi blokirale ili barem otežale neprijatelju plovidbu Dunavom. Brodovi su potopljeni preko plovnog puta, jedan pored drugog, stvarajući prepreku na rijeci. Procjenjuje se da je tokom operacije potopljeno između 160 i 220 njemačkih brodova Crno more u luci Prahovo kod Negotina, pisao je BBC Srbija prije nekoliko godina. Međutim, prema nekim njemačkim izvorima, tačniji broj je ipak ovoliko manji. Neki zapisi govore da se konvoj u jednom trenutku zaustavio u bugarskoj luci Silistra a zatim je izvršena inventura flota. Popisana su 163 broda. Tu se pominje brojka od oko 8.000 ljudi, ali su se brojke kasnije promijenile, neki brodovi su “nestali”, neki su se priključili novi.
Flota je bila u Prahovu 1. septembra. Dva dana kasnije Nemačka komanda shvata da brodske snage same po sebi neće biti dovoljne. Kopnene snage su morale da otvore i zadrže obe obale Dunava kako bi brodovi mogli da prođu. Pored pomenute operacije “Donauelfe” na severnoj, rumunskoj obali Dunava, započeta je i na južnoj, srpskoj obali. Tu je trebalo osigurati prodor u operaciji “vodena sirena” respektivno Vodena sirena. Ali 7. septembra postalo je jasno da glavni dio flotile ne može proći i uslijedilo je njeno masovno potonuće. Neki njemački izvori navode nisko kao razlog nivo vode Dunav, brojna rumunska artiljerija sa druge obale, veliki gubici, potrošena municija i nemogućnost snabdevanja.
Gordana Karovićletos ispričao kustos beogradskog Muzeja nauke i tehnike i jedan od vodećih stručnjaka za istoriju nemačke flotile National Geographic kako ostaci potopljene njemačke flote danas služe kao neka vrsta ratni spomenik. “Oni čuvaju sjećanje na događaj koji, koliko ja znam, nema poređenja iz perioda Drugog svjetskog rata”, rekao je Karović.
Olupine djelimično su uklonjeni nakon rata. Devet brodova je pronađeno u godinama nakon završetka sukoba. Neki od njih su kasnije završili JNA. Međutim, veliki broj je ostao na dnu. Problem je što su neki od njih potopljeni zajedno sa vojnim teretom, eksplozivom i municijom. Svakom brodu se mora pristupiti kao potencijalno vrlo rizičnom objektu. Iako su čamci isplivali i prethodnih godina, Karović smatra da je ovog ljeta sve mnogo dramatičnije. “Situacija je izvanredna”, upozorio je Karović, opisujući razmjere povlačenja rijeke. Brodovi, koji su se ranijih godina mogli vidjeti samo djelomično, sada strše iz vode u znatno većoj mjeri. Na nekim mjestima krevet Dunav izgleda skoro kao improvizovano groblje zarđale metalne konstrukcije koje izbijaju iz pijeska i blata.
Srbija Inače, prije nekoliko godina pokrenula je veliki projekat uklanjanja dijela olupine. Operacija vredan oko 30 miliona dolara trebalo bi da obuhvati 21 brod, a finansijski je podržan Evropska investiciona banka. Prema procenama, prepreke na plovnim putevima Srbije prouzrokuju godišnje ekonomske gubitke od skoro šest miliona dolara. Cijeli projekat se odvija sa velikim mjere predostrožnosti. “Ova operacija je izuzetno zahtjevna jer se ne zna kolika je količina i raspored eksploziva unutar olupine, što predstavlja stalnu opasnost o kojoj se pri svakom planiranju mora ozbiljno voditi računa”, pojasnio je Karović.
PRIJE 45 GODINA
360°
Misteriozni nestanak dunavskog broda: ‘Potonuli su brzo, u tamnoj noći’
Na do sada pronađenim brodovima pronađene su velike količine neeksplodiranih ručnih bombimunicija za protivavionske topove, dubinske mine i projektile velike razorne moći. direktora Centra za razminiranje Republike Srbije Bojan Glamočlija On je za srpsku agenciju Fonet rekao da su do sada iz korita izvučena tri plovila, među kojima je i jedan minolovac, dok su četiri broda potkopana i potisnuta dublje u korito Dunava, piše on. Danas.rs. Pored ovih brodova, počelo je i vađenje četvrtog broda, koji je bio rasparčan na tri dijela. Bila je zapažena u njegovom centralnom radu dubinsko punjenjekoji je uklonjen i uništen, rekao je Glamočlija.
Također je objasnio da su pronađeni eksplozivno imaju skoro neograničen životni vek i da su i nakon 80 i više godina opasni i smrtonosni, zbog čega je potreban veliki oprez prilikom njihovog uklanjanja i transport. Projekat uklanjanja brodova zvanično je počeo u julu 2023. godine, fizičko deminiranje i vađenje počelo je u leto 2024. Kako prenose srpski mediji, projekat bi trebalo da bude završen 2027. godine.
Meštani Praha već generacijama znaju priču o potonulim brodovima, ali je do javnosti došla tek 2003. godine, kada su olupine prvi put značajno izronile na površinu zbog izuzetno niskog vodostaja Dunava. Od tada je u Srbiji snimljeno nekoliko dokumentarnih filmova na ovu temu, ali kako su Vijesti.me pre nekoliko godina pisale, neki istoričari priču o potonulim brodovima nazivaju „posljednjom neispričana misterija Drugog svetskog rata“.
