Ratni zločinac Slobodan Medić poginuo je tokom vikenda na odsustvu iz zatvora u teškoj saobraćajnoj nesreći kod Sremske Mitrovice. U sudaru su živote izgubili i njegova supruga i sin
Slobodan Medić poziva “Boca“, komandant zloglasne paravojne jedinice”Škorpioni“, bio je čovjek čije je ime postalo sinonim za neke od najmračnijih zločina počinjenih tokom ratova u bivšoj Jugoslaviji. Međutim, sve do 2005. godine on i njegova jedinica djelovali su u relativnoj anonimnosti van uskih krugova informisanih o ratnim dešavanjima. Sve se promijenilo kada je na suđenju Slobodanu Miloševiću prikazana amaterska video kaseta. trofej, pokazao je hladnokrvno pogubljenje šest bošnjačkih civila, među kojima i maloljetnika, kod Trnova u julu 1995. Taj trenutak je probio zid šutnje i poricanja u Srbiji i pokrenuo lavinu koja će na kraju Medičija i njegove ljude privesti pravdi, razotkrivajući složenu mrežu paravojnog nasilja, duboku povezanost ratne bezbjednosti sa srpskom državnom sigurnošću i profiterstvom.
Počeci u Vukovaru i na naftnim poljima
Slobodan Medić, rođen 1966. godine u Vinkovcima, došao je iz Šida. Kada su počeli sukobi 1991. godine, on i njegov brat Aleksandar su, kao i mnogi drugi, otišli u Vukovar kao dobrovoljci. Ubrzo su zajedno sa prijateljima iz rodnog grada, krajem 1991. ili početkom 1992. godine, osnovali jedinicu koju su nazvali po svom omiljenom oružju, automatskom pištolju “Škorpion”. Kazneni dosije ili psihijatrijske dijagnoze nisu bili prepreka, ali su se ponekad smatrali pokazateljem “hrabrosti”.
NAJGORE OD NAJGORIH
360°
Na Ovčari je ubijao Šešeljev “lijevi bok”. Srbi su imali 56 paravojnih jedinica
U početku su delovali kao redovna jedinica tadašnje Jugoslovenske narodne armije (JNA) i identifikovali se kao četnici. Njihova prva baza bila je u selu Đeletovci, strateški važnom zbog naftnih polja. Prvobitni zadatak Škorpiona bio je da obezbjeđuje ta polja i nadgleda granicu samoproglašene Republike Srpske Krajine sa ostatkom Hrvatske. Ta uloga, međutim, nije bila samo vojna. Bivši podređeni Goran Stoparić kasnije je Medića opisao kao vještog ratnog profitera koji se obogatio na ilegalnoj trgovini naftom iz Đeletovca. Tokom suđenja, kada ga je sudija pitao o njegovoj imovini, Medić je naveo stotine ovaca, konja i svinja i 2,5 miliona njemačkih maraka u gotovini. Stoparić je tvrdio da je to laž i da je Medić imao mnogo više, uključujući ogromnu kuću u Novom Sadu i farmu, sve stečeno tokom rata uz prećutno odobrenje Državne bezbednosti.
Pod okriljem Državne bezbednosti
Pitanje ko stoji iza Škorpiona je ključno za razumijevanje njihove uloge u ratu. Iako su haški i beogradski sudovi u nekim presudama zaključili da nema dovoljno dokaza da je jedinica pod direktnom kontrolom srpskih institucija, brojna svedočenja i dokumenti govore suprotno. Bivši pripadnici, poput Gorana Stoparića, tvrdili su da su Škorpioni bili pomoćna jedinica “Crvenih beretki”, odnosno Jedinice za specijalne operacije (JSO) MUP-a Srbije, i da su delovali pod nadzorom Službe državne bezbednosti (DB). Škorpioni, sastavljeni uglavnom od etničkih Srba, u početku su brojali oko 20 do 30 pripadnika, a do 1993. godine, kada su formalno imenovani i stekli status specijalne jedinice u okviru Vojske Republike Srpske Krajine, broj se popeo na 200 do 300.
Medić je, prema svjedočenjima, odgovarao direktno Milanu Milanoviću zvanom Mrgud, pomoćniku ministra odbrane RSK, koji je pak bio potčinjen Franku Simatoviću, a na vrhu lanca načelniku DB-a Jovici Stanišiću. Jedan zaštićeni svjedok tvrdi da je jedinicu osnovao Milanović po nalogu DB-a. U nekim dokumentima, poput depeše MUP-a Republike Srpske iz jula 1995. godine, Škorpioni se navode kao “jedinica MUP-a Srbije” koja je djelovala na teritoriji Bosne i Hercegovine.
Uprkos tome, sudovi su često prihvatali odbranu da je jedinica formalno bila deo vojske RSK, čime su umanjili odgovornost srpske države. Ta zakonska siva zona omogućila je Srbiji da godinama negira direktnu umiješanost u sukobe u Hrvatskoj i BiH, dok su jedinice poput Škorpiona služile kao produžena ruka za obavljanje “prljavog posla”. Advokat Nataša Kandić, koja je zastupala porodice žrtava, upozorila je da je strategija na suđenjima bila da se “sve drži na individualnom nivou” kako bi se izbjegla istraga o tome ko stoji iznad optuženih.
Brutalnost Škorpiona manifestovala se na ratištima širom bivše države, ali su dva zločina ostala trajno urezana u kolektivno pamćenje.
Snimak koji je iznenadio Srbiju
U ljeto 1995. godine, nakon pada Srebrenice, jedinica je angažovana za dejstva u okolini Trnova. Prema nekim izvorima, njihov angažman bio je direktan rezultat dogovora Slobodana Medića i generala Ratka Mladića, koji su početkom te godine posjetili njihovu bazu kako bi pružili podršku u borbi protiv Armije BiH. U julu su pripadnici Škorpiona zarobili šest muškaraca i dječaka Bošnjaka koji su pokušavali pobjeći iz srebreničke enklave. U internoj komunikaciji žrtve su cinično nazivane “paketima”. Na snimku se vidi kako ih izvode iz kamiona, tjeraju da legnu na zemlju, a zatim ih odvode na obližnju livadu i pucaju s leđa.
ZLOČINCI IZ SREBRENICE
360°
Škorpioni se cerili dok su klali, papa blagoslovio: ‘Braćo, Turci se vampiriziraju’
Četvorica su odmah ubijena, dok su preostala dvojica bila prisiljena da svoja tijela nose iza napuštene kuće prije nego što su sami likvidirani. Tri od šest žrtava bile su maloljetne. Egzekuciju, koju je naredio Medić, izvršili su njegovi lični tjelohranitelji predvođeni njegovim rođakom Branislavom Medićem. Jedan od ubica, Aleksandar Medić, prema navodima je izabran za taj zadatak u okviru procesa “kaljenja” jer su ga drugovi smatrali kukavicom. Na snimku se može čuti kako se ruga jednom od dečaka pitajući ga da li je ikada spavao sa ženom, a zatim se smeje uz komentar: “Pa nećeš”.
Nakon raspuštanja 1996. godine, deo pripadnika Škorpiona reaktiviran je 1999. godine tokom rata na Kosovu, kada su priključeni Specijalnoj antiterorističkoj jedinici (SAJ) MUP-a Srbije. U martu te godine u Podujevu su učestvovali u masakru četrnaest albanskih civila, uglavnom žena i dece iz porodice Bitići. Žrtve su ubijene iz neposredne blizine, a kuća u kojoj se zločin dogodio zapaljena je kako bi se prikrili dokazi. Petoro djece je preživjelo napad uprkos teškim povredama. Ovaj zločin potvrdio je obrazac djelovanja jedinice, čija brutalnost nije bila ograničena na vojne ciljeve, već je bila sistematski usmjerena protiv najugroženijih grupa civila.
Prikazujem snimci iz Trnova 2005 izazvalo je šok i nevericu u Srbiji. Vlasti su, pod pritiskom javnosti, brzo uhapsile nekoliko pripadnika jedinice. Na suđenju u Beogradu, Slobodan Medić nije se kajao. On je naveo da nije kriv i da je za snimak saznao tek kada je prikazan na televiziji.
– Uradio sam svoj posao kako treba. Samo sam ispunjavao svoje nacionalne obaveze – rekao je na sudu.
U jednom trenutku je izjavio da bi vojnika koji je snimao egzekuciju ubio “kao zeca” da je znao da će snimak doći u javnost. Osuđen je na maksimalnu kaznu od 20 godina zatvora, kao i njegov rođak Branislav. Pero Petrašević, jedini koji je priznao krivicu i pokajao se, dobio je 13 godina zatvora. Tokom postupka pokazalo se da je motivacija mnogih članova, pored nacionalizma, bila i svojevrsna ovisnost o nasilju i adrenalinu. Goran Stoparić je to opisao rečima: “Ispalo je da je bolje da si nekakav psihopata… Postalo je kao droga i ne možeš da izađeš”. Prikazivanje snimka i dokumentarnog filma „Škorpioni: kućni video“ u produkciji Fonda za humanitarno pravo značajno je doprinelo probijanju zida poricanja u srpskom društvu. Nepobitni vizuelni dokazi natjerali su dio javnosti da se suoči sa istinom o zločinima počinjenim u njihovo ime. Kraj Slobodana Medića bio je neočekivan kao i njegovo izlaganje. Poslednjeg dana 2013. godine, dok je bio na vikend odsustvu iz zatvora, poginuo je u teškoj saobraćajnoj nesreći kod Sremske Mitrovice. U sudaru su živote izgubili i njegova supruga i sin, koji je na bizaran način okončao život čovjeka odgovornog za smrt mnogih tuđih sinova.
Snimili su svoja zlodjela
“Škorpioni, domaći film” režirao je i scenarista Lazar Stojanović, a izvršni producent je bila Nataša Kandić, osnivač Fonda za humanitarno pravo (FHP). Amaterski video, koji su u julu 1995. godine snimili pripadnici paravojne jedinice Škorpioni kod sela Trnovo u BiH, obuhvata otprilike 19 minuta snimka koji prikazuje postupanje i pogubljenje šestorice bošnjačkih civila – pet odraslih muškaraca i 16-godišnjeg dječaka – sa vezanim rukama na leđima.
Na snimku, napravljenom na VHS-u kao samodokumentirani “kućni film”, vide se zatvorenici u civilu, neki krvavi i bosi, koji u početku leže licem prema dolje u stražnjem dijelu kamiona usred naoružanih stražara u tamnim uniformama, crvenim beretkama i kamuflažnim prslucima.
31 GODINA OD MASAKRA
360°
Srbi su u Srebrenici ubili i dva Hrvata. Rudolf i Anta pronađeni su u istoj grobnici
Čuvari se mogu čuti kako naređuju i zadirkuju, poput udaranja zatvorenika dok ga pitaju: “Zašto se treseš, kučkin sine?” i komentarišući njihov smrad, a jedan od njih kaže da “mirišu na tvorove”.
Pogubljenja su uslijedila na livadi, gdje su postrojene zarobljenike pucali iz neposredne blizine kratkim rafalima i pojedinačnim hitcima iz pušaka od strane vojnika u prepoznatljivoj odjeći, uključujući figuru sa plavom kapom koja je ispalila nekoliko metaka. Postojanje video snimka prvi je otkrio Fondu za humanitarno pravo (FHP) u maju 2003. godine Goran Stoparić, bivši pripadnik jedinice Škorpioni, koji je kontaktirao organizaciju preko posrednika Jovana Mirila kako bi razgovarali o ratnim zločinima, uključujući i video snimku pogubljenja preživjelih Srebrenica.
CARSTVO KORUPCIJE
Književnost i kultura
Ukrali su im vojsku, opljačkali Ukrajinu, a onda im je ponestalo plijena
Originalnu traku direktorici FHP Nataši Kandić u novembru 2004. godine predao je Dušan Kosanović, još jedan član Scorpionsa koji ju je zadržao, ali je bio zabrinut zbog pokušaja saradnika da komercijalizuju materijal. Uz Mirilu pomoć, po Kandićevom savjetu, Kosanović je pronašao snimak kako bi spriječio njegovu prodaju i dobio status zaštićenog svjedoka u Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju (MKSJ).
