Njemački startup Isar Aerospace uspješno je poslao raketu Spectrum u orbitu iz Norveške, ostvarivši veliki korak za evropsku komercijalnu svemirsku industriju. Uspjeh dolazi u trenutku kada Evropa pokušava smanjiti zavisnost od američkih kompanija, prije svega SpaceX-a, piše Politico.
Dvostepena raketa Spectrum, visoka 28 metara, poletjela je u subotu navečer iz svemirske luke Andøya na sjeveru Norveške.
Lansiranje je izvedeno u 22:12, a raketa je uspješno stigla u nisku Zemljinu orbitu i rasporedila teret. Isar Aerospace i Njemački centar za zrakoplovstvo i svemirska istraživanja navode da se radilo o pet malih satelita i jednom tehnološkom eksperimentu.
“U orbiti smo! Upravo smo ispisali evropsku historiju”, objavila je kompanija nakon uspješnog leta.
We made history. On just our second flight, we became the first commercial space company from Europe to deliver satellites into orbit. Mission ‘Onward and Upward’ successfully lifted off and deployed payloads into orbit. A new chapter for European spaceflight. More:… pic.twitter.com/AWvqG2l8Mn
— Isar Aerospace (@isaraerospace) September 5, 2026
Za Isar Aerospace, kompaniju osnovanu 2018. godine i smještenu u blizini Münchena, ovo je bio tek drugi stvarni let rakete Spectrum.
Njemačko Ministarstvo za istraživanje, tehnologiju i svemir uspjeh je nazvalo “prekretnicom” koja pokazuje inovativnu snagu i tehnološko znanje zemlje.
Evropska komisija događaj opisuje kao prvi slučaj da je privatno razvijena raketa iz ovog novog evropskog komercijalnog sektora stigla u orbitu s kontinentalnog evropskog lansirališta. Reuters ga opisuje kao prvo komercijalno orbitalno lansiranje te vrste iz kontinentalne Evrope.
Uspjeh iz drugog pokušaja
Prvi pokušaj Isar Aerospacea završio je potpuno drugačije.
Spectrum je 30. marta 2025. godine poletio s iste lokacije, ali je nakon približno 30 sekundi leta izgubio kontrolu i završio u moru.
Naknadna istraga kompanije utvrdila je da su početni uzroci bili nenamjerno otvaranje jednog ventila i gubitak kontrole položaja rakete na početku manevara. Sistem za prekid leta tada je aktiviran i raketa je pala u more, bez opasnosti za javnost.
Neuspjeh, međutim, nije zaustavio kompaniju.
Isar je izmijenio određene sisteme, softver i sigurnosne margine, a druga raketa u konačnici je uspjela ono što prva nije – dostići orbitu i isporučiti korisni teret.
Josef Aschbacher, generalni direktor Evropske svemirske agencije (ESA), lansiranje je nazvao historijskim.
“Ovo je još jedan korak prema raznovrsnijem i autonomnijem evropskom sektoru usluga lansiranja”, rekao je Aschbacher.
Spectrum ima deset motora, promjer od dva metra i projektovan je za prenošenje do 1.000 kilograma tereta u nisku Zemljinu orbitu.
Za evropske institucije značaj uspješnog leta mnogo je veći od sudbine jedne njemačke kompanije.
Evropa godinama pokušava izgraditi pouzdaniji vlastiti pristup svemiru i smanjiti zavisnost od stranih kompanija, posebno američkog SpaceX-a Elona Muska.
Problemi s evropskim raketama, prekid saradnje s Rusijom nakon invazije na Ukrajinu i ogromna komercijalna prednost SpaceX-a doveli su Evropu u poziciju u kojoj je za značajan dio lansiranja morala računati na američke kapacitete.
Friedrich Merz, kancelar Njemačke, posjetio je u martu svemirsku luku Andøya zajedno s norveškim premijerom Jonasom Gahrom Støreom i njemačkim ministrima odbrane i svemira.
“Upravo takva evropska suverenost potrebna nam je i u svemirskim letovima”, poručio je tada Merz.
Isar Aerospace predstavlja jedan od najkonkretnijih pokušaja da se ta ambicija pretvori u komercijalni posao.
Kompanija tvrdi da Spectrum razvija i proizvodi gotovo potpuno vlastitim kapacitetima, a u novom proizvodnom pogonu površine 40.000 kvadratnih metara kod Münchena želi stvoriti kapacitet za više od 30 raketa godišnje.
Reuters navodi da kompanija, kada proizvodnja bude potpuno razvijena, cilja čak na približno 40 lansiranja godišnje. Trenutno je u proizvodnji još pet raketa.
Evropa želi vlastiti put
Uspjeh dolazi samo nekoliko dana prije velikog Međunarodnog svemirskog samita u Parizu, koji će biti održan 9. i 10. septembra u Grand Palaisu.
Na događaju se očekuju predstavnici iz približno 120 država, uključujući političke lidere, naučnike, astronaute, vojne zvaničnike i rukovodioce svemirskih kompanija.
Jedna od centralnih tema bit će upravo budućnost evropske strateške autonomije u svemiru.
Evropska unija radi na projektu European Space Shield, odnosno Evropskom svemirskom štitu, koji treba objediniti i bolje zaštititi evropske satelitske sposobnosti važne za odbranu, komunikacije, navigaciju, obavještajne aktivnosti i rano upozoravanje.
Istovremeno se pojavio i novi politički sukob između Evrope i Sjedinjenih Američkih Država.
Reuters je objavio da administracija predsjednika Donalda Trumpa vrši pritisak na američke svemirske kompanije da ne učestvuju na pariškom samitu.
Prema izvorima agencije, američke kompanije dobile su snažne sugestije da bi prisustvo moglo biti protumačeno kao podrška evropskim politikama kojima se Washington protivi. Neke kompanije zbog toga su u posljednjem trenutku otkazale dolazak, iako američkim firmama formalno nije zabranjeno učešće.
U takvom geopolitičkom okruženju uspjeh Isar Aerospacea dobija dodatnu težinu.
Evropska svemirska industrija već ima velike sisteme poput Ariane 6, ali uspješan Spectrum pokazuje da se pojavljuje i nova generacija privatnih kompanija koje pokušavaju ponuditi brža i fleksibilnija lansiranja manjih satelita.
Među konkurentima su španski PLD Space i francuski MaiaSpace, dok Arianespace već decenijama lansira rakete iz Francuske Gvajane u Južnoj Americi.
Isar sada pokušava prijeći s faze razvoja na serijsku proizvodnju i redovne komercijalne misije.
Kompanija je nedavno prikupila 270 miliona eura novog kapitala, a ukupno je privatno prikupila više od 500 miliona eura.
Planira i širenje izvan Evrope.
Isar Aerospace razvija drugo lansiralište u Kanadi, a Reuters navodi da bi ono trebalo biti izgrađeno u Novoj Škotskoj i postati operativno oko 2028. godine.
Kompanija je već ugovorila buduće misije, uključujući lansiranja za japanski Astroscale, koji razvija tehnologiju za uklanjanje svemirskog otpada.
Nakon neuspjeha prve rakete, subotnje lansiranje tako predstavlja mnogo više od tehničkog iskupljenja za jedan startup.
Za evropske vlade i institucije ono predstavlja dokaz da se privatna industrija na kontinentu može približiti cilju koji posljednjih godina postaje sve važniji – mogućnosti da Evropa vlastite satelite može poslati u svemir kada želi, bez oslanjanja na Washington, Moskvu ili druge vanjske dobavljače.
Izvor: Politico, uz provjeru Isar Aerospacea, ESA-e, DLR-a, Evropske komisije i Reutersa.
Preuzeto sa: www.slobodna-bosna.ba
