OD PALESTINE DO IRANA: Isplivalo kako je Vučićeva Srbija postala glavna fabrika municije za izraelsku vojsku

Od 2023. srbijanski izvoz oružja i municije u Izrael rastao je dramatično, a nastavio se čak i nakon što je režim u Srbiji 23. juna prošle godine potpuno zabranio izvoz naoružanja. Uprkos tome, 2025. izvoz oružja u Izrael dostigao je 131,1 milion dolara i bio je dva i po puta veći nego 2024, kada je njegova vrijednost bila 50,1 milion, a čak 42 puta veći nego 2023, kada je Izraelcima isporučeno oružje vrijedno 3,1 milion dolara.

Pišu: Andrej Filipović i Vuk Z. Cvijić, Radar.Nova.rs.

Izvor: Zavod za statistiku Srbije

Nakon zabrane izvoza, 23. juna, u drugoj polovini 2025, izvezena je uglavnom municija, vrijedna više od 65 miliona dolara. Isporuke su se dramatično ubrzale ove godine i za manje od dva i po mjeseca, do 10. marta, već je organizovano 14 teretnih letova, posljednji 5. marta, dok su cijele prošle godine bila ukupno 32, otkriva Radar na osnovu javno dostupnih baza podataka.

VRIJEDNOST I STRUKTURA IZVOZA U IZRAEL POSLJEDNJIH PET GODINA

(u milionima dolara) Izvor: RZS

Srbija vjerovatno nije jedina evropska zemlja koja izvozi oružje i municiju Izraelu, čije je rukovodstvo pred Međunarodnim krivičnim sudom optuženo za genocid u Gazi, ali je jedina čija se vrhuška, sa predsjednikom Aleksandrom Vučićem na čelu, time javno hvalila.

Samo dan nakon zabrane izvoza poletio prvi avion za Izrael

Nakon što je Rusija dugo šutila na isporuke srbijanske municije ukrajinskim odbrambenim snagama, sa dva saopštenja Vanjske obavještajne službe u razmaku od samo 25 dana, 29. maja i 23. juna, Moskva je javno disciplinovala vlast u Beogradu, optužujući je u oštrom, nimalo diplomatskom tonu da njen „vojnoindustrijski kompleks pokušava da puca u leđa Rusiji“ i da ih je „želja da profitiraju na krvi bratskih slovenskih naroda navela da zaborave ko su njihovi pravi prijatelji“.

Od 9. februara 2024. do 5. marta ove godine organizovana su 53 teretna leta, s tim što je krajnje odredište za samo četiri leta bio Tel Aviv, a za sve ostale Nevatim, jedna od glavnih logističkih baza izraelskog ratnog vazduhoplovstva.

Ovi ukori i pritisci iz Moskve ozbiljno su uplašili ovdašnju vlast, pa je Ministarstvo odbrane istog dana, 23. juna, po Vučićevoj instrukciji, donijelo odluku kojom obustavlja izvoz naoružanja i vojne opreme proizvedene u Srbiji. Za eventualne buduće izvozne poslove, pored standardne saglasnosti nadležnih ministarstava i agencija, postala je obavezna i saglasnost Savjeta za nacionalnu bezbjednost. Istog dana oglasio se i predsjednik: „Sad ne izvozimo ništa. Sad smo zaustavili sve i šaljemo našoj vojsci.“

Zabrana izvoza bila je snažan udarac za, tokom posljednje tri godine, zahuktale srbijanske fabrike, posebno Krušik, Slobodu, Prvi partizan i „Milan Blagojević“, za čijim je proizvodima potražnja značajno povećana, dominantno na tržištima Ukrajine i Izraela.

Foto: Damir Banda/Ministarstvo odbrane Srbije

Prilikom posjeta Užicu i Lučanima 23. januara ove godine ministarka unutrašnje i spoljne trgovine Jagoda Lazarević najavila je skori početak ponovnog izdavanja izvoznih dozvola, a 13. februara zabrana je ukinuta i ponovo je dozvoljen izvoz naoružanja i vojne opreme, o čemu je Radar već pisao.

Tokom 235 dana, koliko je trajala blokada izvoza, vlast je, iznenađujuće, izdržala pritiske sindikata fabrika, povlaštenih privatnih trgovaca, rukovodstava preduzeća i drugih aktera. Za sve to vrijeme postojao je samo jedan privilegovani kupac – država Izrael, dok se ostali izvozni poslovi tokom te blokade mogu nabrojati na prste obje ruke.

Dva teretna aviona nosivosti od oko 120 tona obavila su 37 letova do Izraela, a jedan manji, koji može da preveze oko 55 tona, letio je 16 puta i njima je do sada prevezeno više od 3.000 tona municije i naoružanja proizvedenog u Srbiji.

Samo 24 sata nakon izjave Vučića da Srbija „ne izvozi ništa“, 24. juna 2025, sa Aerodroma „Nikola Tesla“ poletio je teretni avion boing 747F, natovaren municijom iz srbijanskih fabrika. Širokotrupni avion registracije 4X-ICK, sa brojem leta X7954, poletio je u 11:32 ka vojnoj bazi Nevatim kod grada Berševa, na jugu Izraela. Bio je to prvi u nizu letova koji su uslijedili nakon što je vlast objavila potpunu obustavu izvoza.

Operacija velikih razmjera

Tokom trajanja te zabrane sa beogradskog aerodroma obavljeno je čak 29 letova do Nevatima. Transport je obavljan sa tri širokotrupna teretna aviona koji čine flotu izraelskog kargo operatera Čelendžer lajns IL (ChallengeAirlines IL), dva boinga 747F, nosivosti oko 120 tona (registracije 4X-ICK i 4X-ICA) i jednim boingom 767F, nosivosti oko 55 tona (registracija 4X-IAJ). Ta tri aviona od 2024. koriste se za transport municije iz srbijanskih fabrika, za potrebe izraelskog Ministarstva odbrane i preuzeli su značajan dio logističkih transportnih zadataka od Izraelskih oružanih snaga.

ZBIRNI PREGLED TRANSPORTNIH LETOVA IZ SRBIJE ZA IZRAEL KOMPANIJE CHALLENGE AIRLINES IL

Od 9. februara 2024, kada je avion te kompanije obavio prvi let sa Aerodroma „Nikola Tesla“, do 5. marta ove godine, ovaj operater realizovao je ukupno 53 teretna leta, od čega je tokom 2024. bilo sedam, prošle godine 32 i ove godine još 14 letova. Krajnje odredište za 49 letova bio je Nevatim, jedna od glavnih logističkih baza izraelskog ratnog vazduhoplovstva i važan centar za prijem strateških transportnih letova i distribuciju naoružanja i vojne opreme, a za četiri je kao krajnja destinacija naveden Tel Aviv.

Transportni avion registracije 4X-ICK poletio je sa beogradskog aerodroma 28 puta, avion registracije 4X-IAJ obavio je 16, a avion registracije 4X-ICA devet letova. Ako se uzme u obzir da je nosivost dva korišćena aviona oko 120 tona, a trećeg oko 55 tona, transportni kapacitet 53 do sada evidentirana leta mjeri se u hiljadama tona tereta. Čak i uz djelimično popunjene kapacitete aviona, sam broj i logistika ovih letova ukazuju na operaciju velikih razmjera.

4.142,7 odsto bio je veći izvoz domaćeg naoružanja Izraelu u 2025. nego u 2023, iako je u drugoj polovini prošle godine formalno bila na snazi zabrana izvoza naoružanja i vojne opreme iz Srbije.

Prema zajedničkom istraživanju BIRN-a i izraelskog lista Harec identifikovano je najmanje 15 transportnih letova, koje su između decembra 2023. i septembra 2024. iz Srbije ka Izraelu obavili transportni avioni Izraelskih oružanih snaga. Ako se saberu svi do sada identifikovani transportni letovi na toj relaciji od početka rata u Gazi, nakon napada Hamasa 7. oktobra 2023, dolazi se do najmanje 68 dokumentovanih transportnih letova.

Izraelska vojska Foto: AA/ABACA / Abaca Press / Profimedia

Ovaj obim transporta ukazuje da je između Beograda i Izraela uspostavljen stabilan vazdušni logistički koridor za snabdijevanje naoružanjem, operativan i tokom perioda zvanične zabrane izvoza iz Srbije, ali i tokom najnovije eskalacije sukoba između Izraela i Irana.

Uloga Beograda u novom sukobu sa Iranom

Izrael i Sjedinjene Američke Države pokrenuli su 28. februara koordinisane vazdušne udare na više vojnih ciljeva u Iranu, čime je otvorena nova faza direktne eskalacije sukoba u regionu. Nakon napada uslijedili su iranski raketni i bespilotni udari na izraelske i američke ciljeve na Bliskom istoku, što je dodatno povećalo rizik od šireg regionalnog konflikta.

Izraelsko Ministarstvo odbrane saopštilo je 2. marta da je, u okviru operacije „Ričući lav“ (Roaring Lion), pokrenulo vazdušni i pomorski logistički most za dopremanje vojne opreme i municije izraelskim odbrambenim snagama. Operacija se realizuje kroz mrežu transportnih letova i brodskih pošiljki i koordinisana je između Ministarstva, izraelske vojske i partnerskih logističkih centara u inostranstvu.

PREGLED TRANSPORTNIH LETOVA IZ SRBIJE ZA IZRAEL ZA VRIJEME TRAJANJA ZABRANE IZVOZA OD 23. JUNA 2025. DO 13. FEBRUARA 2026.

Broj teretnih letova na relaciji Srbija – Izrael u posljednjih 15 dana ukazuje da bi Beograd mogao imati značajnu ulogu jednog od logističkih čvorišta u tom lancu snabdijevanja. U takvim okolnostima, ovakve logističke aktivnosti otvaraju i pitanje potencijalnih bezbjednosnih implikacija za zemlje koje učestvuju u lancu snabdijevanja. Iranski zvaničnici su još tokom 2025. upozoravali da bi države koje pružaju vojnu ili logističku podršku Izraelu mogle biti posmatrane kao dio njegove ratne infrastrukture. Zamjenik ministra vanjskih poslova Irana Madžid Taht-Ravanči tada je izjavio da bi „svaka zemlja koja se pridruži američko-izraelskoj agresiji neminovno postala legitimna meta za odmazdu“, dok su komandanti Revolucionarne garde Irana upozoravali da bi države koje aktivno učestvuju u snabdijevanju izraelske vojske mogle biti smatrane legitimnim ciljevima.

54,5 odsto je lani bio udio naoružanja u ukupnom izvozu u Izrael, dok je 2021. taj udio bio simboličnih 1,2 odsto, a uz to je vrijednost ukupnog izvoza Srbije povećana sa 59,6 na 249,7 miliona dolara.

Vojna saradnja Srbije i Izraela decenijama je bila sporadična i relativno male vrijednosti, prije svega zbog razlike u tehnološkom nivou. Odbrambena industrija Izraela ima strateški značaj za državu i predstavlja jedan od najorganizovanijih nacionalnih sektora. Istovremeno, Izrael spada među najuticajnije izvoznike naoružanja u svijetu.

Zato se od početka 2000-ih saradnja uglavnom svodila na pojedinačne poslove. Najčešći akteri tih aranžmana bili su Elbit systems, najveća izraelska privatna kompanija iz tog sektora i Jugoimport SDPR, najveći srbijanski državni trgovac naoružanjem. Uz njih, nekoliko manjih izraelskih kompanija sarađivalo je sa srbijanskim državnim i privatnim fabrikama, najčešće kupujući gotove sklopove, komponente i ambalažu. U određenim izvoznim poslovima učestvovali su i pojedini moćni i kontroverzni izraelski trgovci naoružanjem, uglavnom kroz netransparentne aranžmane sa svojim srbijanskim partnerima.

Od marginalne stavke do glavnog izvoznog aduta

Napad Hamasa na Izrael u oktobru 2023. predstavljao je prekretnicu u odnosima Srbije i Izraela. Od tog trenutka oni su ušli u novu fazu, obilježenu naglim jačanjem političke, privredne, a posebno vojnotehničke saradnje. Najjasniji pokazatelj te promjene su podaci o rastu vrijednosti izvoza naoružanja iz Srbije u Izrael.

I predsjednik Vučić je 5. juna prošle godine u intervjuu za Džeruzalem post javno priznao kako je cijeli aranžman sa izvozom naoružanja započeo, a iskoristio je priliku i da se pohvali: „Ja sam jedini u Evropi danas koji trguje vojnom municijom sa Izraelom. I zato me kolege često kritikuju.“

Aleksandar Vučić Foto: Milan Maricic/ATAImages

Prema zvaničnim podacima Republičkog zavoda za statistiku, od 7. oktobra 2023. do 31. decembra 2025. vrijednost izvezenog srbijanskog naoružanja u Izrael iznosi više od 182 miliona dolara, a ukupna količina transportovanog naoružanja veća je od 3.000 tona.

Iako je u drugoj polovini prošle godine formalno bila na snazi zabrana izvoza, lani je Izraelu isporučeno naoružanje vrijedno 131,1 milion dolara. U odnosu na do tada rekordni devizni priliv od prodaje oružja iz 2024. od 50,1 milion dolara, izvoz je povećan čak 161,6 odsto, a u odnosu na 2023. za čak 4.142,7 procenata. Tome je doprinijelo i to što je, uprkos zabrani izvoza, od 23. juna do kraja 2025. Srbija prodala Izraelu naoružanja za 65,2 miliona dolara. Taj rastući trend nastavljen je i u ovoj godini, zbog čega je značajno promijenjena struktura robne razmene između dvije zemlje. Do oktobra 2023. izvoz srbijanskog naoružanja u Izrael bio je marginalna, a od tada je postao dominantna stavka u međusobnoj trgovini.

Nakon napada na Iran, otvara se i pitanje potencijalnih bezbjednosnih implikacija za zemlje koje učestvuju u lancu snabdijevanja Izraela, jer su iranski zvaničnici još 2025. upozoravali da bi i one mogle biti posmatrane kao dio ratne infrastrukture.

U 2021. Srbija je Izraelu isporučila oružja za manje od 0,7 miliona dolara i ono je u strukturi ukupnog izvoza, vrijednog 59,6 miliona dolara, učestvovalo sa samo 1,2 odsto. Godinu kasnije udio naoružanja se skoro udvostručio, na 2,28 odsto, da bi se 2023. povećao na 3,1 odsto. U 2024. je nastavio da raste i dostigao je 34,29 odsto ukupnog izvoza, da bi prošle godine „eksplodirao“, uz rekordan udio od čak 54,5 odsto ukupnog izvoza, koji je povećan na 249,7 miliona dolara.

Većina poslova realizuje se preko Jugoimporta SDPR

Državni Jugoimport SDPR ključni je nosilac izvoza naoružanja, prvi je otkrio Radar, dok udio svih ostalih domaćih kompanija, koje uglavnom izvoze pojedine sklopove i komponente za municiju, u ukupnom izvozu ne prelazi 10 odsto. Na osnovu ugovora sa Ministarstvom odbrane Izraela, Jugoimport SDPR snabdijeva izraelske odbrambene snage municijom različitih vrsta, kalibara i namjene. Najveći udio u tom izvoznom aranžmanu imaju Krušik, Sloboda i Prvi partizan. Artiljerijska municija, prije svega kalibra 155 i 122 milimetara, minobacačka municija kalibra 120 i 81 milimetara, kao i streljačka municija po NATO standardu, najčešći su teret transportnih aviona koji iz Beograda lete ka Izraelu.

Prema javno dostupnim bazama podataka o vanjskotrgovinskoj razmjeni, Jugoimport je 2023. u Izrael izvezao oružja za svega 0,6 miliona dolara, a već naredne godine je uvećan više od 80 puta, na 49,9 miliona. Trend rasta nastavljen je i 2025, pa je samo u prvih šest mjeseci realizovan izvoz od 59,7 miliona, zbog čega je Izrael postao dominantno izvozno tržište Jugoimporta, sa učešćem od čak 54,27 odsto u ukupnom izvozu kompanije u prvoj polovini 2025. Poslije juna, kada je i zabranjen izvoz, nadležni nisu objavljivali detaljne podatke o vanjskoj trgovini, već su dostupni isključivo kumulativni podaci o ukupnoj robnoj razmjeni, a na osnovu njih nije moguće analizirati vanjskotrgovinske aktivnosti pojedinačnih kompanija u drugoj polovini prošle godine.

Napad Hamasa na Izrael u oktobru 2023. predstavljao je prekretnicu u odnosima Srbije i Izraela i od tada su oni ušli u novu fazu, obilježenu naglim jačanjem političke, privredne, a naročito vojnotehničke saradnje, o čemu svjedoči i rast izvoza naoružanja iz Srbije u Izrael.

Foto: Radar

Vojnotehnička saradnja Srbije i Izraela svodi se na to da domaće fabrike dominantno izvoze municiju, a od izraelskih nabavljamo višecijevne raketne sisteme PULS, bespilotne letjelice tipa hermes 900 UAV i sajbersoftvere. Iz Izraela su uvezeni i špijunski softveri, koje je srbijanski režim koristio protiv aktivista, studenata i novinara, kao i zvučno oružje.

U trenutku kada se Bliski istok ponovo nalazi na ivici krvavog regionalnog sukoba, podaci o transportnim letovima, logističkim rutama i naglom rastu izvoza pokazuju da je između Srbije i Izraela u posljednje tri godine uspostavljen stabilan kanal za snabdijevanje municijom. Taj vazdušni koridor funkcionisao je i tokom perioda kada je vlast u Beogradu proglasila potpunu obustavu izvoza naoružanja. U takvim okolnostima uloga Srbije u tom lancu snabdijevanja više nije samo ekonomsko ili političko, već i bezbjednosno pitanje.