Od prašnjavih rupa u Iraku, preko beogradskih vila do vatikanske ambasade u Panami, priče o poslednjim danima na slobodi i trenucima hapšenja postale su legendarne, a fotografije tih trenutaka su večiti simboli sloma tiranije.
Dramatični snimak svrgnutog lidera Venecuele Nicolás Madurakako s podsmjehom na licu, u lisicama, hoda hodnicima američke Agencije za borbu protiv droga (DEA), najnoviji su dodatak zloglasnoj galeriji koja svjedoči o neminovnom kraju moćnika.
Njegovo hapšenje tokom američke vojne operacije Absolute Resolve i izručenje SAD-u pod optužbom za narko-terorizam podsjetilo je svijet na sudbine drugih tiranina. Od prašnjavih rupa u Iraku, preko beogradskih vila do vatikanske ambasade u Panami, priče o njihovim poslednjim danima na slobodi i trenucima hapšenja postale su legendarne, a fotografije tih trenutaka večni simboli sloma tiranije.
Sadamovo sklonište i Gadafijev bijeg u cijev
Možda nijedna slika ne sumira pad diktatora tako snažno kao ona Sadam Husein iz decembra 2003. Bivši svemoćni predsednik Iraka, čiji su portreti bili na svakom uglu Bagdada, izvučen je iz skučene podzemne rupe, takozvane “paukove rupe”, nedaleko od rodnog Tikrita. Zapušten, duge, sijede brade i izgubljenog pogleda, nije pružao otpor. Fotografije sa lekarskog pregleda, gde mu lekar pregleda usta, obišle su svet kao simbol potpunog poniženja čoveka koji je decenijama vladao gvozdenom rukom.
Njegovo kasnije pojavljivanje pred iračkim sudom pokazalo je prkos, ali ne i moć. Odbacio je autoritet suda, optužio američkog predsjednika da je pravi kriminalac i branio svoju invaziju na Kuvajt.
– Zakon? Koji zakon? Zakon koji sudi Sadamu jer su Kuvajćani rekli da će svaku Iračanku napraviti prostitutkom za deset dinara, a ja sam branio čast Iraka od tih pasa? – grmilo je sudnicom.
Međutim, slika iz rupe ostala je jača od bilo koje riječi. Bio je to kraj.
Još brutalniji kraj doživio je libijski lider Muammar Gaddafi u oktobru 2011. Nakon što je NATO napao njegov konvoj koji je bježao iz opkoljenog Sirta, Gadafi je potražio utočište u odvodnoj cijevi. Snimci njegovih poslednjih trenutaka, dok ga pobunjenici izvlače, tuku i na kraju ubijaju, su brutalni i uznemirujući.
Njegovo tijelo, izloženo u javnom zamrzivaču u Misrati, postalo je morbidni trofej revolucije i strašno upozorenje drugim diktatorima koji odbijaju da se odreknu vlasti. Za razliku od Sadama kome je suđeno, Gadafiju je suđeno na ulici.
Balkanski dželati i majstori prerušavanja
I na našim prostorima bili smo svjedoci pada moćnika koji su smatrani nedodirljivim. Hapšenje bivšeg predsednika Srbije i SR Jugoslavije, Slobodan Miloševićaprila 2001. godine, nakon višečasovne drame i opsade njegove vile na Dedinju.
Dok su specijalci pokušavali da uđu, njegove pristalice su formirale živi zid, a on je prijetio samoubistvom. Na kraju se predao, a nekoliko mjeseci kasnije izručen je Hagu.
Njegovi najbliži saradnici u ratnim zločinima, Radovan Karadžić i Ratko Mladić, godinama su uspješno izbjegavali pravdu. Karadžićeva priča je gotovo filmska. Bivši vođa bosanskih Srba skrivao se skoro trinaest godina, radikalno promijenivši izgled. Duge sede kose i guste brade živeo je u Beogradu pod lažnim identitetom Dragan Dabić, predstavljajući se kao stručnjak za alternativnu medicinu. Njegovo hapšenje u julu 2008. šokiralo je javnost, a poređenje fotografija krvnika sa ratišta i mirnog iscjelitelja Dabića postalo je simbol bizarnosti njegovog bijega.
Ratko Mladić, “srebrenički mesar”, krio se još duže, skoro šesnaest godina. Uhapšen je u maju 2011. godine u kući svog rođaka u selu Lazarevo. Fotografije oronulog i vidno ostarjelog Mladića, koji je nekada zračio strahom i trepetom, pokazale su da je vrijeme učinilo svoje, ali da će pravda, iako spora, ipak stići.
Psihološki rat sa rok muzikom
Slučaj Nicolása Madura, optuženog za vođenje narko kartela pod krinkom države, neodoljivo podsjeća na sudbinu panamskog diktatora Manuela Norijege. Krajem 1989., SAD su pokrenule invaziju na Panamu, Operaciju Just Cause, s primarnim ciljem hapšenja Norijege zbog optužbi za trgovinu drogom i reketiranje. Nakon prvobitnog skrivanja, Noriega se sklonio u diplomatsku misiju Svete Stolice u Panama Cityju.
Operacija Absolute Resolve: Capture of #Maduro (2. januara 2025.)
Operacija Crvena zora: Zarobljavanje Sadama Huseina, 13. decembar 2003
Operacija Just Cause: Zarobljavanje Manuela Norijege (20. decembar 1989.) pic.twitter.com/lJTwLVgyNA
— Rishikesh Kumar (@rishhikesh) 3. januara 2026
Ono što je uslijedilo ušlo je u anale modernog ratovanja. Američke snage su opkolile ambasadu i danima bez prestanka puštale glasnu rok muziku, uključujući hitove bendova kao što su The Clash i Guns N’ Roses. Bio je to psihološki rat osmišljen da slomi Norijegu i prisili ga na predaju, što se i dogodilo 3. januara 1990. godine.
Njegova fotografija, snimljena nakon predaje, postala je ikona, a on je postao prvi šef strane države kojem se sudi na američkom tlu.
Od argentinskog generala Jorge Rafael Videlaod osuđenih za zločine u “prljavom ratu” do rumunskog maršala Jona Antoneskua, strijeljanog nakon Drugog svjetskog rata, historija je puna primjera lidera čija je moć na kraju slomljena.
Neki, poput Tunižanina Ben Alija ili Haićanskog “Baby Doc” Duvaliera, uspjeli su pobjeći u egzil sa tonama zlata i živjeti u luksuzu. Međutim, one koji su se do posljednjeg trenutka držali vlasti, vjerujući u vlastitu nepobjedivost, uglavnom je doživjela sudbina Sadama, Gadafija ili Norijege.
