Gabrielle “Coco” Chanel napustila je svijet 10. januara 1971. Iza blještavila pariške visoke mode krije se mračna priča o saradnji sa jednim od najgorih režima u istoriji…
na ovaj dan, 10. januara 1971napustila je svijet Gabrielle “Coco” Chanel, neosporna ikona stila čije je ime postalo sinonim za eleganciju i luksuz. Njena mala crna haljina i Chanel br. 5 definirali su modu 20. stoljeća. Međutim, iza blještavila pariške visoke mode krije se mračna priča o saradnji sa jednim od najgorih režima u istoriji, priča koju modna kuća i danas nerado spominje.
Ali Coco nije bila jedina; mnoga istaknuta imena, od automobilske industrije do finansijskih magnata, izgradila su svoja carstva na temeljima ideologije krvi i tla, često koristeći najokrutnije metode kako bi ostvarili profit.
Coco Chanel: Od modne ikone do nacističkog špijuna
Tokom nacističke okupacije Pariza, dok su mnogi njeni sunarodnici patili, Koko Šanel je uživala u luksuzu hotela Ritz u društvu svog ljubavnika, visokog nemačkog obaveštajnog oficira, barona Hansa Gintera fon Dinklagea. Njene veze s nacistima bile su daleko od puke romantike.
Istorijski dokumenti otkrivaju da je bila registrovana kao agent Abvera pod kodnim imenom “Vestminster” i da je 1943. godine učestvovala u tajnoj operaciji “Modelhut”, čiji je cilj bio postizanje separatnog mira između Nemačke i Velike Britanije. Štaviše, Chanel je pokušala da iskoristi nacističke arijevske zakone da preuzme potpunu kontrolu nad svojom linijom parfema od svojih jevrejskih partnera, porodice Wertheimer. Iako je njen plan propao, njeni postupci ostavili su neizbrisivu mrlju na njenom nasleđu.
Njemačka industrija u službi Trećeg Rajha
Dok je Chanel tkala svoje mreže u Parizu, njemačka industrija postala je glavni motor Hitlerove ratne mašine. Posebno se ističu dva imena: Ferdinand Porsche i Hugo Boss. Jedan je napravio automobil za mase, a drugi je obukao zlu elitu.
Ferdinand Porsche i “nacionalni automobil” za Firera
Danas je ime Porsche sinonim za sportske automobile visokih performansi, ali njegov osnivač Ferdinand Porsche bio je jedan od najvažnijih inženjera Trećeg Rajha i Hitlerov miljenik. Na Hitlerov lični zahtev, Porše je dizajnirao “narodni automobil” – Folksvagen bubu. Ali njegov doprinos je prevazišao civilnu proizvodnju. Kao nepokolebljivi nacista i pripadnik SS-a, Porsche je bio ključan u razvoju njemačkog oklopnog oružja.
Njegov dizajnerski ured kreirao je prototipove za zloglasne tenkove Tiger i superteški tenk Maus, a također je bio uključen u projekt leteće bombe V-1. Kako bi zadovoljili rastuće potrebe ratne proizvodnje, hiljade prisilnih radnika i ratnih zarobljenika radilo je u nehumanim uslovima u njegovim fabrikama, poput one u Wolfsburgu.
Hugo Boss: Krojač uniformi zla
Danas se ime Hugo Boss vezuje za elegantna muška odela, ali je istorija kompanije ispisana braon i crnim bojama nacističkih uniformi. Hugo Ferdinand Boss se pridružio Nacističkoj stranci 1931., dvije godine prije nego što je Hitler došao na vlast, ne iz oportunizma, već iz uvjerenja. Njegova fabrika u Metzingenu postala je jedan od glavnih dobavljača uniformi za jurišnike SA, Hitlerjugend i kasnije zloglasne SS.
Iako njegova kompanija nije dizajnirala prepoznatljive crne uniforme, ipak ih je masovno proizvodila. Posao je cvetao: njegov prihod je porastao sa 38.000 rajhsmaraka 1932. na preko tri miliona 1941. Ovaj rast je omogućen brutalnim eksploatacijom oko 140 prinudnih radnika iz Poljske i 40 francuskih ratnih zarobljenika, koji su živeli u logoru pored fabrike u katastrofalnim uslovima. Tek decenijama kasnije kompanija je priznala svoju prošlost i izdala izvinjenje.
Veze s druge strane Atlantika
Saradnja sa nacističkim režimom nije bila ograničena na Evropu. Tragovi vode i preko Atlantika do jedne od najmoćnijih porodica na svijetu – Rockefellera. Iako nisu direktno sarađivali sa Hitlerovom vladom u ratnoj produkciji, njihove fondacije su finansirale eugeniku, pseudonauku “rasne higijene” koja je postala osnova nacističke ideologije. Fondacija Rockefeller donirala je značajna sredstva Institutu Kaiser Wilhelm za antropologiju, ljudsku genetiku i eugeniku u Berlinu. Mladi doktor Jozef Mengele radio je i usavršavao svoje morbidne ideje na tom institutu, pre nego što je postao “Anđeo smrti” u Aušvicu.
Prošlost je opterećena teškim odlukama i još težim kompromisima. Dok su jedni, poput španskog dizajnera Cristobala Balenciage, tokom okupacije, prema navodima zahvaljujući moćnim prijateljstvima, uspjeli da posluju uspješno, drugi su svjesno i aktivno učestvovali u zločinima režima.
