Koliko vojnih baza ima na Arktiku? Rusija je tamo daleko najjača sila

Arktik, nekada simbol mirne međunarodne saradnje i netaknute prirode, ubrzano se pretvara u poprište strateškog nadmetanja. Otapanje leda otvara nove pomorske puteve i pristup ogromnim prirodnim resursima, dok geopolitičke tenzije, podstaknute ratom u Ukrajini, pretvaraju “Daleki sjever” u novo žarište. Desetine vojnih baza i stotine drugih objekata niču širom regiona, signalizirajući povratak militarizacije nalik hladnom ratu.

Arktik kao novi geopolitički front

Geografija je oduvijek bila sudbina, a izreka nikada nije bila istinitija za Arktik. Region koji je dugo služio kao geografski tampon sada je postao ključna vojna i ekonomska granica. Kako se led povlači, otvaraju se alternativni trgovački putevi, kao što je Sjeverni morski put duž obale Rusije i legendarni Sjeverozapadni prolaz kroz Kanadu. Ove rute skraćuju putovanja između Azije i Evrope za hiljade kilometara, što donosi ogromne uštede.

FIGHTING VIKING

360°

Ali sa ekonomskim prilikama, potencijal za sukob raste. Procjenjuje se da se nalazi na Arktiku 13 posto svjetske neotkrivene nafte i čak 30 posto plinskog bogatstvazajedno sa brojnim rijetkim metalima. Svi ovi resursi postaju dostupniji, a arktičke nacije, kao i one “bliske Arktiku”, poput Kine, žele osigurati svoj dio. Osim toga, Arktik predstavlja najkraći put za interkontinentalne balističke rakete između Evroazije i Sjeverne Amerike, što ga čini nezamjenjivom tačkom u sistemima ranog upozoravanja i proturaketne odbrane.

Raspodjela snaga na krajnjem sjeveru

Prema izvještaju kanadske fondacije Simons iz marta 2024., pet država s obalom na Arktičkom okeanu, zajedno s Islandom, imaju ukupno 69 stalno okupiranih vojnih lokacija. Iako brojke variraju u zavisnosti od definicije “vojne lokacije”, postoji jasan trend jačanja prisustva svih ključnih igrača, ali se jedna država posebno ističe.

Rusija je daleko najveća vojna sila u regionu. Sa najdužom arktičkom obalom, Moskva vidi Arktik ne kao područje za istraživanje, već kao produžetak vlastite teritorije. Rusija ima 32 trajno zauzete vojne lokacijeali ta brojka ne otkriva cijelu priču. U proteklih šest godina, prema nekim procjenama, Rusija je izgradila više od 475 vojnih objekata duž svoje sjeverne granice, ponovo aktivirala desetine baza iz sovjetskog doba i modernizirala aerodrome. Najveći deo njenih snaga koncentrisan je na poluostrvu Kola, u blizini granice sa Norveškom i Finskom, gde se nalazi moćna Severna flota sa desetinama podmornica, ratnih brodova i flotom od skoro 60 ledolomaca. Neki od ovih ledolomaca su namenski napravljeni da nose kontejnerske raketne sisteme, što je jasna poruka o namerama Moskve.

S druge strane stoji NATO, koji sa novim članicama Finskom i Švedskom sada okuplja sedam od osam arktičkih država. Ukupno, članice NATO-a imaju više baza od Rusije, ali su raštrkane na ogromnoj teritoriji.

Sjedinjene Američke Države imaju deset stalno naseljenih lokacija na Arktiku, prvenstveno na Aljasci. U ovim bazama se nalaze najmoderniji borbeni avioni pete generacije, kao što su F-22 i F-35, kao i ključni elementi protivraketne odbrane. Norveška, koja dijeli kopnenu granicu s Rusijom, održava 15 vojnih objekata na svojoj relativno maloj arktičkoj teritoriji. Kanada upravlja sa osam stalno okupiranih lokacija, uključujući najsjeverniju vojnu stanicu na svijetu Alert. Međutim, s obzirom na ogromnu teritoriju, kanadsko prisustvo se smatra skromnim. Danska je prisutna kroz tri baze na Grenlandu, od kojih je najvažnija američka svemirska baza Pituffik, dok Island ima jednu lokaciju.

Strateški dragulji američke odbrane

Iako brojčano inferiorno u odnosu na Rusiju po broju baza, američko vojno prisustvo se oslanja na nekoliko strateški neprocjenjivih lokacija. Zajednička baza Elmendorf-Richardson (JBER) u Anchorageu na Aljasci je operativno srce američke odbrane Arktika. Objedinjuje zračne i kopnene snage i služi kao komandni centar iz kojeg se koordinišu odgovori na provokacije, kao što su redovni letovi ruskih strateških bombardera u blizini vazdušnog prostora Aljaske.

Daleko na sjeverozapadu Grenlanda nalazi se svemirska baza Pituffik (bivši Thule), najsjevernija američka vojna instalacija. Njegova geografska lokacija omogućava radarskim sistemima da otkriju lansiranje projektila iznad polarnog područja u najranijem mogućem trenutku, dajući donosiocima odluka dragocjene minute za reakciju. Eielson Air Force Base na Aljasci, s druge strane, služi kao ekstremno hladan centar za obuku, gdje piloti F-35 uče da se bore u okruženju u kojem sama priroda postaje protivnik.

Tu je i Kina…

Kina, koja je sebe proglasila “bliskom arktičkom državom” – postaje sve više uključena u arktičku jednačinu – izmišljeni termin koji izaziva zabrinutost među zapadnim saveznicima. Peking ulaže u infrastrukturu, od teretnih brodova i ledolomaca do istraživačkih stanica, od kojih je barem jedna povezana s kineskom vojskom. Cilj je stvoriti ekonomska uporišta koja se kasnije mogu pretvoriti u stratešku prednost. Kina sve više šalje svoje brodove i avione u regiju i izvodi zajedničke vježbe s Rusijom, signalizirajući svoju ambiciju da postane “polarna supersila”.

Kako je napomenuo profesor geopolitike Klaus DoddsArktik je postao regija u kojoj se isprepliću trgovina, klimatske promjene, vojni savezi i rivalstvo velikih sila. Vojne instalacije koje niču širom regiona nisu samo simboli suvereniteta, već i alati za projekciju moći u borbi za resurse i stratešku prednost.