U Ašdodu, gradu između Tel Aviva i Gaze, trećeg decembra pronađeno je beživotno tijelo. Izraelski mediji su dva dana kasnije potvrdili da je riječ o Tomasu Adzgauskasu, bivšem oficiru vojske koji je, prije nego što je izvršio samoubistvo, ratovao u Pojasu Gaze kao komandant snajperske jedinice. No u ovom malom gradu nije se moralo čekati na medije da bi se znalo ko je preminuo. Nekoliko sati prije nego što je sebi oduzeo život, Adzgauskas je na Facebooku ostavio poruku u kojoj je napisao: „U meni je demon koji me progoni […] Učinio sam neoprostive stvari i više ne mogu živjeti s tim.“
Od početka rata u Gazi, u Izraelu su se ubila najmanje 62 aktivna vojnika. U 2022. godini taj broj je iznosio 14, a 2021. godine 11. U poređenju s decenijom koja je prethodila 2023. godini, godišnji broj samoubistava u izraelskoj vojsci utrostručio se, piše La Vanguardia, prenosi Bosna.hr.
Osim toga, suicidalne misli porasle su za 145 posto. Prema podacima koje je vojska objavila u oktobru, tokom dvije godine rata u Gazi, 279 pripadnika oružanih snaga pokušalo je izvršiti samoubistvo.
Tamar Shimoni, zamjenica direktora Odjela za rehabilitaciju izraelskog Ministarstva odbrane, izjavila je početkom mjeseca za vojni radio da se njena služba suočava s „neviđenim“ porastom broja pacijenata, gotovo 85.000, te da jedan vojni psiholog sada mora voditi i do 750 slučajeva. Iako je od sedmog oktobra zaposleno 800 novih terapeuta, i iako je polovina budžeta odjela kojim rukovodi Shimoni preusmjerena na mentalno zdravlje (oko 2,2 miliona eura godišnje), te je uvedena telefonska linija za pomoć koja radi 24 sata dnevno, pritisak na sistem ne jenjava.
U izraelskom parlamentu, Kneset, lijevi zastupnik Ofer Cassif zatražio je formiranje istražne komisije. Izvještaj koji je proizašao iz ove inicijative, a objavljen je proteklih sedmica, otkriva da su 2024. godine borbeni vojnici činili 78 posto svih samoubistava u Izraelskim odbrambenim snagama, za razliku od 42 do 45 posto u periodu od 2017. do 2022. godine.
Prema drugom istraživanju koje su proveli istraživači Leah Shelef, Lucian Laur i Eyal Fruchter, samoubistva najčešće pogađaju mlade muškarce u dobi između 19 i 20 godina. Profil s najvećim rizikom uključuje i regrute dobrog fizičkog zdravlja, snažnih psihometrijskih sposobnosti i, poput Tomasa Adzgauskasa, raspoređene u jedinice na prvoj liniji fronta.
Zbog toga je kriza mentalnog zdravlja u izraelskoj vojsci najuočljivija upravo u jedinicama koje nose najveću odgovornost za smrt više od 70.000 Palestinaca u Gazi tokom posljednje dvije godine i dva mjeseca. Operater drona u Pojasu Gaze ispričao je u oktobru hebrejskoj verziji lista Haaretz: „Naređeno mi je da pucam na dvije figure u blizini ceste Nitsarim. Ispostavilo se da su to bila djeca, vjerovatno u potrazi za hranom. U početku nisam osjećao ništa, ali kasnije, svaki put kada bih zatvorio oči, vidio sam njihova lica. Obuzela me sramota. Više nisam bio ista osoba.“
Prema Cassifu, zastupniku stranke Hadash koji je zatražio da država ispita porast broja samoubistava u vojsci, dio tih slučajeva nije posljedica onoga što su vojnici pretrpjeli ili vidjeli, nego onoga što su sami učinili – onoga što terapeuti nazivaju etičkim ranama.
U istom tekstu u Haaretzu spominje se i oficir iz iste zračne jedinice koji je izvršio samoubistvo nakon što je vojska odlučila ignorirati njegovo psihičko propadanje i zadržati ga na dužnosti, jer je bio proglašen „nezamjenjivim“.
Tokom posljednjih mjeseci, u javnost su isplivali i drugi slučajevi osoba koje su, uprkos posttraumatskom stresnom poremećaju (PTSP), psihičkim problemima ili čak mentalnom invaliditetu većem od 50 posto, bile mobilizirane zbog nedostatka vojnika. Komandant jedne rezervne oklopne jedinice priznao je za Haaretz: „Posežemo čak i za onima koji nisu u potpunosti spremni, ni psihički ni fizički. Nemamo drugog izbora. Sigurnost države je na prvom mjestu i radimo ono što možemo s raspoloživim sredstvima.“
„Očito je da se posljednjih godina, posebno od 7. oktobra, nešto promijenilo“, objašnjava Joel Carmel, bivši vojnik i danas član organizacije Breaking the Silence. „Šalju vojnike da rade ludosti. Vidimo ekstremne reakcije na traumu, poput samoubistava. Ali postoje i aspekti o kojima se manje govori: ljudi koji se ne mogu vratiti normalnom životu, ne uspijevaju održati porodične odnose niti posao; slučajevi porodičnog nasilja. Ovo je duboko prodrlo u izraelsko društvo, i to i zato što je mobiliziran ogroman broj rezervista, ne samo mladići od 18 do 21 godine, nego i muškarci koji su služili prije deset godina, a danas imaju 30 ili 40 godina“, kaže Carmel, pa dodaje: „Ovo je posljedica politika koje je Vlada provodila posljednjih godina. Ali mi nismo žrtve – mi smo počinioci. I ovo je cijena, strašna cijena. Ništa od ovoga se ne bi dogodilo da Vlada nije željela da se dogodi.“
U Jerusalemu, na svega nekoliko metara od zgrade Kneseta, aktivni vojnici i veterani s PTSP-om podigli su protestni kamp. Traže veća prava, hitan pristup psihološkoj pomoći i usvajanje zakona koji bi se sistemski bavio PTSP-om. Nazivaju se „Nevidljivi“, jer, za razliku od onih koji su na frontu izgubili ruku ili nogu, njihove rane nisu vidljive.
Nisu svi ispunjeni kajanjem: dok pokušavaju da se reintegriraju u civilni život, mnogi priznaju da bi se „odmah“ vratili u Gazu ako bi im to bilo naređeno. Ali ima i onih koji, poput Adzgauskasa, odlučuju javno priznati da učešće u masakru ostavlja „demone“ koje nije uvijek moguće izliječiti.
Preuzeto sa: www.slobodna-bosna.ba
