Na današnji dan prije 71 godinu preminuo je jedan od najznačajnijih naučnika u istoriji. Imao je buran život
U decembru 2024. godine, aukcijska kuća Christie's prodala je ljubavna pisma za pola miliona eura Albert Einsteinizmeđu ostalog i svoje prve supruge Mileve Marić, pisao je tada Nemački talas.
Albert Ajnštajn (1879-1955) je za života bio svojevrsna pop zvezda među naučnicima, pošto je sa 26 godina, tokom 1905. godine, objavio nekoliko epohalnih radova. Jedna od njih – Specijalna teorija relativnosti – donijela mu je svjetsku slavu. Samo dvanaest godina kasnije, Ajnštajn je dobio Nobelovu nagradu za fiziku. Ali šta je bila njegova inspiracija?
Njegov moto je mogao biti: “Nauka, ljubav, kafa”, kaže Jürgen Renn, profesor geo-antropologije na Max Planck institutu u istočnoj Njemačkoj Jena i istoričar nauke. Zbirka pisama iz prepiske Ajnštajna i njegove prve supruge Mileve Marić zove se “Ljubim te verbalno u nedelju”. Razmjenjivali su pisma između 1897. i 1903. godine. Renn je bio jedan od urednika za štampanje tih pisama 2005. godine, piše DW.
Zagrebačka gimnazijalka Mileva Marić
To je dio “Zbirke djela Alberta Ajnštajna” koju je 1987. godine u Sjedinjenim Državama objavila Princeton University Press. Renn je bio jedan od urednika tih pisama od 1986. do 1992. “Pisma su tada tek bila otkrivena. Moj zadatak je bio da ih pročitam, komentarišem i stavim u istorijski kontekst.” Čini se da je Renn i dan-danas fasciniran ovim pismima: “Bio je to senzacionalan materijal, jer je sadržavao ne samo izjave ljubavi, već i naučni materijal iz Ajnštajnove najkreativnije faze, o čemu je razmjenjivao mišljenja sa svojom tadašnjom djevojkom, ali i budućom suprugom.”
Pisma svedoče ne samo o emotivnom životu mladog Ajnštajna, već i o poreklu njegovih naučnih teorija. Ajnštajn i Mileva Marić (1875-1948), mlada Srpkinja, upoznali su se 1896. na Švajcarskom tehničkom univerzitetu u Cirihu. On je imao 17, a ona 20 godina. On je kasnije završio srednju školu u Švicarskoj, jer je srednju školu napustio u Minhenu. Došla je na studije iz Vojvodine, koja je tada bila u sastavu Habzburške monarhije. Pohađala je mušku gimnaziju u Zagrebu, pa je fiziku upisala u Cirihu kao jedina žena na svojoj godini i prva Srpkinja uopšte.
Ajnštajnu se verovatno svidelo što je Mileva jedinstvena. Tih godina je gutao Šopenhauera, imao je antiburžoaski stav. Među njima se rodila posebna ljubav: “Sa njom je Ajnštajn mogao da poveže svoj ljubavni i naučni život. Mogli su bukvalno da pričaju o svemu”, kaže Ren. Po svemu sudeći, Mileva je matematički bila u rangu sa Ajnštajnom, zašto bi inače stručna javnost do danas nastavila da raspravlja o njenoj ulozi u razvoju teorije relativnosti.
“Dragi Jazavčiću, još nema para od Nobelove nagrade…”
“Dragi Jazavac (Doxerl, ljupki nadimak), jako si mi draga, draga moja… Kako je bilo lijepo prošli put, kada sam smjela držati tvoju figuricu uz sebe, kako priroda zapovijeda, budi najnježnije ljubljena, dušo draga!” Ajnštajn je ovo napisao 1901. Mileva je ostala u drugom stanju 1901. Rodila je vanbračno dete. Vjenčali su se 1903. Brak je imao troje djece, a trajao je, barem formalno, do 1918. “Izostavit ćeš bilo kakav lični odnos sa mnom. Ne možeš očekivati od mene nežnost, niti ćeš me optuživati za bilo šta”, napisao je Ajnštajn u pismu 1914. U brakorazvodnoj nagodbi priznaje joj da još uvijek nema pravo na novac koji mu pripada Nobel.
Ajnštajn se razboleo tokom svog dugog boravka u Berlinu, gde je živeo od 1914. nakon boravka u Cirihu i Pragu. Godine 1933., zbog svog jevrejskog porijekla, napustio je nacističku Njemačku i nastanio se u Sjedinjenim Američkim Državama. U Berlinu se o njemu brinula njegova bliska rođaka, glumica Elsa Löwenthal. Živeo je sa njom, a kada se razveo od Mileve, venčali su se. Nije imala dlake na jeziku. Kritikovala je njegovu ličnu higijenu i dala mu četku za kosu. Zatim joj je napisao: “Ako sam previše odbojan za tebe, onda traži momka koji više odgovara ženskom ukusu.”
Čini se da su ga žene još uvijek voljele. Gdje god se pojavio, bio je okružen ženama. Imao je brojne afere na svojim putovanjima na predavanja. Čak je i u Berlinu pored žene imao ljubavnicu. Ajnštajnov biograf Armin Herman napisao je: “Najveći pritisak na brak bile su Ajnštajnove afere. Osećao je da ga jako privlači sve žensko.”
Prva ljubav Alberta Ajnštajna
Ispostaviće se da je njegova prva ljubav, Marie Winteler, bila mnogo više od flerta. Napisao joj je sljedeće redove: “Kad sam pročitao tvoje pismo, kao da sam gledao kako mi kopaju grob, ono malo sreće što sam preostalo je uništeno, ostao je neutješan život dužnosti.” Ljubav je kratko trajala, a ubrzo nakon toga naklonost je prešla na Milevu.
Pisma, koja su se dugo čuvala u Istorijskom muzeju u Bernu, objavljena su tek 2018. godine. U njima se vidi taj genij kao romantičan čovjek sklon patetici: “Kakva je beskrajna sreća osjećaj: jedna smo duša. Ljubav nas čini velikim i bogatima, a ni Bog nam je ne može uzeti.”
Njegova ljubavna pisma pokazuju da je volio nauku, prijateljstvo i – žene. On nije bio samo genije kojem su se divili. Bio je sasvim normalan čovek. Originalna ljubavna pisma Alberta Ajnštajna pojavila su se u aukcijskoj ponudi londonske kuće Christie's. Prodati su za pola miliona eura.
