Kad ministar izađe pred kamere i kaže “historijski dan”, “sada je riješen problem magle” i “nismo slagali, nismo omanuli”, to više nije obična politička izjava. To je preuzimanje odgovornosti pred građanima za konkretan ishod. A ishod se mjeri na pisti, u kontrolnom tornju i u putničkim redovima, ne u saopštenjima.
Mjesec nakon tog “historijskog” momenta, aerodrom Tuzla šalje još jedno, gotovo trijumfalno saopštenje: novi sistem rasvjete je “ozbiljan tehnički napredak”, “pomaže u magli”, “podiže kategoriju vidljivosti” i “smanjuje operativna ograničenja”. Problem je što je realnost već narednih maglovitih dana pokazala suprotno: letovi su se otkazivali i preusmjeravali kao i ranije.
I tu prestaje priča o infrastrukturi, a počinje priča o obmani.
PR koji glumi tehnologiju
Najveća šteta nije u tome što su postavljena svjetla. Šteta je u tome što se javnosti prodala bajka da se rasvjetom “rješava magla”. To je elementarna manipulacija očekivanjima.
Struka je vrlo jasna: Tuzla ima ILS CAT I, a svjetla središnje linije ne spuštaju minimume za slijetanje u takvim uslovima. Ona pomažu vizuelni kontakt, ali ne mogu pretvoriti CAT I u CAT III. Čak i sami navodi iz analize portala Zamaaero pojašnjavaju da je stvarna “velika korist” primarno na polijetanju, gdje se potrebna vidljivost može spustiti sa 550 na 300 metara, dok za ozbiljno rješavanje magle treba potpuno viša kategorija, uz višemilionsku investiciju.
Drugim riječima: svjetla nisu laž. Laž je politički narativ koji ih je predstavio kao čarobni prekidač za meteorologiju.
Građani nisu dužni da budu statisti u tuđem marketingu
Kad građani Tuzlanskog kantona slušaju “riješili smo problem magle”, oni to prevode u jednu jednostavnu stvar: manje otkazanih letova, manje preusmjeravanja, manje poniženja za putnike i manje ekonomskih gubitaka. Umjesto toga, dobili smo scenario u kojem se investicija od milion maraka brani floskulama, a putnici vraćaju na staru realnost: Beograd, Banja Luka, povratak na polazni aerodrom.
U normalnim sistemima, nakon prvih maglovitih dana, uprava aerodroma i resorno ministarstvo bi izašli sa preciznim podacima:
- koliki su bili RVR i minima u satima pokušaja slijetanja
- šta je tačno promijenjeno u operativnim procedurama nakon ugradnje
- koje su mjerljive koristi i u kojim uslovima
- šta projekat može, a šta ne može
Umjesto toga, javnosti se nudi opšti opis “tehničkog napretka” i retorika “pouzdanog alternativnog aerodroma”. To nije informacija. To je zamjena teza.
Milion maraka i “slučajna” politička blizina
Posebno neugodan dio cijele priče jeste trag javne nabavke i pitanja kome je projekat povjeren. U tekstu se navodi da je glavni projekat svjetlosnog obilježavanja dodijeljen kompaniji Saraj-Inžinjering, te se povezuje vlasništvo sa Nedžadom Brankovićem, bivšim premijerom FBiH i funkcionerom SDA.
Ovdje treba biti hladan i precizan: samo po sebi, ime vlasnika ne dokazuje nezakonitost. Ali u zemlji u kojoj se javni novac godinama dijeli po stranačkim šavovima, ovakve podudarnosti nisu “detalj”. To su alarmi.
Zato se ne može završiti na nivou “ima li nečega u avionu”. Pitanje mora biti direktno i institucionalno:
- Ko je odlučio o izboru izvođača i na osnovu kojih kriterija?
- Koliko je bilo ponuđača i kolika je bila razlika u cijenama?
- Šta tačno ulazi u milion KM: projektovanje, oprema, ugradnja, obuka, certificiranje, održavanje?
- Ko je potpisao prijem radova i kojim dokumentom garantuje operativni efekat?
Jer ako je projekat javno prodat kao “rješenje magle”, a struka kaže da to nije moguće bez viših kategorija i mnogo skupljeg sistema, onda je neko ili nekompetentan, ili neiskren. Treće opcije nema.
Najskuplje svjetlo je ono koje zaslijepi javnost
Ova priča nije priča o magli. Magla dođe i prođe. Ovo je priča o navici vlasti da svaku investiciju pretvori u političku pobjedu, pa makar pobjeda trajala do prve vremenske prognoze.
Ako je ministar rekao da je “problem magle riješen”, javnost ima pravo da traži ostavku te rečenice ili dokaz za nju. A aerodrom ima obavezu da prestane pisati saopštenja kao reklame i počne komunicirati kao institucija: jasno, mjerljivo, tačno.
Milion maraka nije mala stvar. To su pare građana. I zato ova tema ne smije završiti na ironiji i memovima. Mora završiti na dokumentima, odgovornosti i, ako treba, na ozbiljnoj reviziji cijelog procesa. Jer kad se jednom normalizuje laž kao “politički optimizam”, sljedeći projekat će biti skuplji, a istina još jeftinija.
