Montaha Omer Mustafa, 18, bio je među mnogim ljudima koji su uspjeli izaći iz El-Fashera prije nego što je paravojna grupa Snaga za brzu podršku (RSF) preuzela grad, ali tek nakon što je platio prolaz i danima hodao s malo vode, krećući se kroz sela i šikaru.
Kako se približavaju borbe protiv posljednjeg velikog grada koji drže Sudanske oružane snage (SAF) u državi Sjeverni Darfur, desetine hiljada stanovnika pobjeglo je na zapad, napuštajući domove, imovinu, pa čak i članove porodica.
Preporučene priče
spisak od 3 predmetakraj liste
El-Fasher je bio skoro ispražnjen za nekoliko dana u oktobru.
“Naoružani ljudi su nas zaustavili i ukrali sve vrijedno, zlato, gotovinu i hranu”, rekao je Mustafa za Al Jazeeru iz izbjegličkog kampa Tawila, nekih 50 km (30 milja) zapadno od el-Fashera.
Negdje pored puta – usred žeđi, straha i navale hiljada koji su se kretali u isto vrijeme – njen brat je nestao. Tražili su, a onda su morali dalje.
Nije bilo izbora, rekla je, i nije sigurna u njegovu sudbinu.
Tri sudanske izbjeglice ispričale su za Al Jazeeru o svom bijegu iz el-Fashera, putujući iz bombardiranog i opkoljenog grada do izbjegličkog kampa Tawila, gdje je iznenadni dolazak hiljada ljudi gurnuo ionako oskudne resurse na rub.
“Grad duhova”
Ono što su ljudi koji su bježali ostavili za sobom je postao “grad duhova”, prema medicinskoj dobrotvornoj organizaciji Ljekari bez granica (također poznatoj po francuskom akronimu MSF), čiji su timovi posjetili grad u januaru.
MSF je rekao da strahuje da je “većina civila koji su još bili živi kada je RSF okupirao grad ubijena ili raseljena”.
Više od 120.000 ljudi pobjeglo je od RSF-a koji je zarobio Al-Fasher – od kojih su otprilike 75 posto već interno raseljena lica (IDP) koja su tamo tražili utočište – saopštila je Međunarodna organizacija za migracije u januaru, dok Svjetski program za hranu kaže da je između 70.000 i 100.000 ljudi ostalo zarobljeno u gradu.
Nathaniel Raymond, izvršni direktor Laboratorije za humanitarna istraživanja na Yale School of Public Health, koji je pratio rat, ispričao je rijedak prošlogodišnji poziv s nekim zarobljenim u El-Fasheru, rekavši za Al Jazeeru: “Nestalo im je hrane i vode. I… vidjeli su tijela posvuda… izašla su tokom noći.
“Samo smo ih jednom dobili na telefon. Više nismo razgovarali s njima.”
RSF optužen za više ratnih zločina
RSF je krajem prošle godine pokrenuo veliku ofanzivu za zauzimanje el-Fašera, nakon što je grad opsjedao skoro 18 mjeseci.
Njegov dugoočekivani pad, uprkos odlučnom otporu okupatorskih boraca u gradu, izazvao je masovne zločine u el-Fasheru, uključujući sistematsko gađanje nearapskog stanovništva, posebno iz plemena Zaghawa i Fur, prema Ujedinjenim nacijama i grupama za ljudska prava.
Zamjenik tužioca Međunarodnog krivičnog suda (ICC) je 19. januara rekao Vijeću sigurnosti UN-a da je RSF počinio ratne zločine i zločine protiv čovječnosti tokom zauzimanja El-Fashera.
Nazhat Shameem Khan je rekao da je pad grada pratila “proračunata kampanja najdublje patnje”, posebno usmjerena na pripadnike etničkih grupa Zaghawa i Fur. “Ovaj zločin se ponavlja iz grada za gradom u Darfuru”, rekla je ona.
Marwan Mohammed, aktivista u izbjegličkom kampu Tawila, odakle je većina izbjeglica pobjegla, rekao je za Al Jazeeru da su nedavni bjegunci scene u gradu opisali kao “najgore što su vidjeli”, a ulice u susjedstvu su prepune leševa.
Satelitski snimci koje je analizirala Yaleova laboratorija za humanitarna istraživanja pokazala su sistematski napor RSF-a da uništi dokaze o masovnim ubistvima jer su se formirale gomile objekata u skladu s ljudskim ostacima, dovoljno velikih da se vide iz svemira.
Do kraja novembra, 72 posto klastera se smanjilo, a 38 posto više nije bilo vidljivo.
Istraga Sudan Tribune objavljena u januaru identifikovala je moguće masovne grobnice širom El-Fashera, zajedno s tajnim zatočeničkim centrima u kojima RSF prema navodima ubija, siluje, muči, gladuje i finansijski iznuđuje civile.
Lider RSF-a Mohamed Hamdan “Hemedti” Dagalo priznao je da su njegovi borci počinili zlostavljanja u oktobru i rekao da su neki počinioci uhapšeni, što je potez koji je izazvao skepticizam aktivista i grupa za ljudska prava.
Mohamed Badawi, sudanski aktivista za ljudska prava u Afričkom centru za studije pravde i mira sa sjedištem u Ugandi, koji prati Darfur, rekao je za Al Jazeeru da se pojavila ratna ekonomija koja je održala grad, a borci RSF-a naplaćuju previsoke cijene za robu za ulazak. Prvi konvoj pomoći koji je ušao u el-Fasher od sredine 2024. godine stigao je tek sredinom januara.
“Stvari kroz koje prolaze uključuju stočnu hranu, so, zaista osnovne stvari za ljude”, rekao je Badawi.
“Ljudi unutra zavise od svojih prijatelja širom svijeta… koji im šalju novac. U gradu nema usluga. Nema vode, interneta, hrane. Postao je grad u mračnim vijekovima”, dodao je Badawi.
Badawi je rekao da je bijeg od El-Fashera sada postao sistem iznude, pri čemu borci RSF-a često kidnapuju ljude koji bježe za otkupninu.
“Ljudi plaćaju od 500 dolara na donjoj granici do čak 1.600 dolara”, rekao je za Al Jazeeru. “Mnogi ljudi u El-Fasheru jednostavno ne mogu sebi priuštiti ovo.”
‘Moja djeca i ja patimo’
Mnogi raseljeni ljudi koji napuštaju El-Fasher danima putuju do izbjegličkog kampa Tawila, nekih 50 km (31 milju) zapadno, kroz više kontrolnih punktova na kojima rade borci RSF-a koji često naplaćuju prolaz.
Tamo se pridružuju oko 1,4 miliona raseljenih ljudi u sadašnjoj širokoj mreži kampova u Tawili.
Dugo utočište za one koji bježe od nasilja u Sjevernom Darfuru, grad nudi udaljenost od linija fronta, ali malo više za one na rubu.
“Vrijeme je jako hladno. Nemamo dušeke na kojima bismo spavali ni ćebad da se pokrijemo. Nedostaje nam hrane i jako je teško doći do vode”, rekla je Mustafa, 18-godišnja djevojka koja je izgubila brata dok je bježala.
Zahra Mohamed Ali Abakar, 29, koja je pobjegla iz El-Fashera nekoliko mjeseci ranije u junu, rekla je: “Spavamo na zemlji i pod nebom.
“Nema šatora, ljudi koriste vreće da se zaklone od sunca i po hladnom vremenu.”
Sudanska medicinska mreža upozorila je u oktobru da zdravstvene ustanove u Tawili pate od velike nestašice lijekova i medicinskih potrepština, nedostatka adekvatne hrane za djecu, pa čak i bezbedne vode za piće.
Od tada se vrlo malo toga promijenilo, rekao je Mohamed, aktivista u kampu Tawila.
Abdalla Ahmed Fadul Abu-Zaid pobjegao je iz el-Fashera prije četiri i po mjeseca, nakon što mu je granatiranje RSF-a slomilo lijevu nogu, primoravši medicinare da je amputiraju u gradu, gdje su nestale medicinske zalihe mjesecima ranije, rekao je on.
Otkako su on i njegova osmočlana porodica stigli u Tavilu, pomoć su dobili samo dva puta, male porcije kukuruza koji su brzo nestali.
Ranu mu i dalje treba redovno previjati, ali put do bolnice je skup, para nema.
„Moja deca i ja mnogo patimo“, rekao je.
Preuzeto sa: www.aljazeera.com
