Dok većina svjetskih rijeka svoj današnji oblik duguje nedavnim geološkim promjenama, u srcu Australije teče vodotok koji prkosi samom vremenu. Finke River, poznata i kao Larapinta, predstavlja fascinantan prirodni fenomen čija se starost procjenjuje na nevjerovatnih 300 do 400 miliona godina, što je čini živim svjedokom doba u kojem su tek nastajali prvi kopneni kičmenjaci.
Taj sistem tokova i kanala proteže se više od 640 kilometara kroz Sjevernu teritoriju i državu Južnu Australiju. Zbog surovih klimatskih uslova u centralnom dijelu kontinenta, rijeka teče samo povremeno, dok većinu godine postoji kao niz izolovanih bara. Kombinacija geoloških zapisa, profila trošenja stijena i radionuklidnih mjerenja omogućila je naučnicima datiranje Finke Rivera u period devona (419–359 miliona godina) ili karbona (359–299 miliona godina).
Geološka rekonstrukcija historije i nastanak planina
“Jedan od najsnažnijih dokaza o starosti rijeke jeste geološka pojava nazvana poprečno-aksijalna drenaža”, objašnjava geomorfolog Victor Baker sa Univerziteta u Arizoni za Live Science. On ističe da postoje jasne indicije da je korito postojalo i prije nego što su se formirali okolni planinski lanci. “To se naziva antecedencija. Rijeka je postojala prije planina. Dok se kora podiže, rijeka ih prokopava”, dodaje Baker.
Planine MacDonnell Ranges (Tjoritja) nastale su tokom tektonskog događaja poznatog kao “Alice Springs Orogeny” prije 300 do 400 miliona godina. To naučnike navodi na zaključak da je Finke River barem jednako stara kao i same planine. Dodatni dokazi dolaze iz analize erozije i hemijskog trošenja stijena, dok radionuklidna mjerenja pomažu u određivanju starosti pomoću raspada izotopa, čime se precizno rekonstruiše historija i evolucija ovog vodotoka.
Budućnost najstarijeg toka i moguća nasljednica
Geologinja Ellen Wohl pojašnjava zašto ova rijeka traje toliko dugo, navodeći da su ključni faktori tektonska stabilnost i izostanak glacijacije (zaleđivanja) tokom pleistocena. “Rijeke mogu nestati ako ih preplavi sediment, poput onog kod vulkanskih erupcija, ili ako se topografija toliko promijeni da voda pronađe novi tok. Također, rijeke mogu prestati teći zbog klimatskih promjena i ljudske potrošnje vode”, ističe Wohl.
Što se tiče budućnosti, stručnjaci su oprezni. Rijeke u sušnim područjima, poput Finke Rivera, izuzetno su pogođene ljudskim faktorom i globalnim zagrijavanjem. “Ako Finke River jednom presuši, njena nasljednica mogla bi postati New River u SAD-u, stara oko 300 miliona godina, koja teče kroz države Virginiju, Zapadnu Virginiju i Sjevernu Karolinu”, zaključuje Baker.
Preuzeto sa: www.slobodna-bosna.ba
